Səyahət zamanı zamanın fiziki qavrayışına təsir edən faktorlar

Zaman yalnız saat və təqvimlə ölçülmür; insanın qavrayışı bioloji, psixoloji və ətraf mühit faktorlarından da təsirlənir. 

Azadfikir.az xəbər verir ki, səyahət zamanı insanlar zamanın keçmə sürətini fərqli şəkildə hiss edə bilirlər və bu fenomen neyroelmi və fizioloji səbəblərlə izah olunur.

Birinci əsas faktor sirkadiyal ritmlərin pozulmasıdır. İnsan bədəni daxili bioloji saatı ilə işləyir. Vaxt zonaları dəyişdikdə, məsələn, Bakıdan Nyu-Yorka uçan bir sərnişin jet lag yaşayır və beynin melatonin və kortizol səviyyəsi yeni vaxt zonasına uyğunlaşana qədər zamanın keçməsini düzgün qiymətləndirə bilmir. Bu səbəbdən bir neçə saat uçuş insan üçün daha uzun və yorucu görünə bilər.

İkinci faktor mühit və stimulların dəyişməsidir. İnsan yeni və qeyri-adi mühitlə qarşılaşanda beyin daha çox məlumat emal edir. Məsələn, ilk dəfə Yaponiyaya səyahət edən bir turist küçələr, nəqliyyat sistemi və mədəni fərqlilikləri izlədikcə saatların uzun keçdiyini hiss edə bilər. Əksinə, tanış mühitdə insanlar zamanın daha sürətli keçdiyini düşünürlər.

Üçüncü faktor fiziki hərəkət və sürətdir. Yüksək sürətli nəqliyyat vasitələri, məsələn, sürətli qatarlar və ya təyyarələr, zamanın subyektiv qavranışına təsir edir. Kosmonavtlar üçün bu fenomen daha da aydın olur: Fəzada orbitdə olan astronavtlar günləri və gecələri fiziki olaraq ölçsələr də, beynin zaman qavrayışı Yerə nisbətən fərqli olur. Bu, beynin hərəkət və vizual stimul məlumatlarını birləşdirməsi ilə bağlıdır.

Dördüncü faktor emosiyalar və stress səviyyəsidir. Həyəcan və qorxu zamanın qavranılmasına təsir edir. Məsələn, dağ tırmanışı və ya paraşütlə tullanan bir insan üçün bir neçə dəqiqə çox uzun və intensiv təcrübə kimi hiss olunur. Eyni şəkildə, sakit və monoton səyahət zamanı zaman sürətli keçirmiş kimi görünür.

Beynin prefrontal korteksi və hipokampus bölgələri səyahət zamanı zaman qavrayışını tənzimləyir. Tədqiqatlar sübut edir ki, uzunmüddətli pilotlar və sərnişinlər zamanın subyektiv sürətini müxtəlif şəraitlərdə fərqli dəyərləndirirlər. Bu, həmçinin səyahət planlamasında və beynin qavrayışını optimallaşdırmaq üçün tətbiq edilən strategiyalarda əhəmiyyətlidir.

Səyahət zamanı zamanın qavranılması yalnız fiziki ölçülərlə məhdudlaşmır. Bioloji ritmlər, yeni mühit stimullları, hərəkət sürəti və emosional vəziyyət insanın subyektiv zaman təcrübəsini formalaşdırır.