Bu gün quraq və yaşayış üçün çətin ərazilər kimi tanınan bəzi səhralar geoloji keçmişdə tamamilə fərqli coğrafi mühitə malik olub. Elmi araşdırmalar göstərir ki, indiki Sahara və Ərəbistan səhralarının böyük hissəsi minilliklər əvvəl geniş su hövzələri, çay sistemləri və məhsuldar landşaftlarla əhatələnmişdi. Qaya qatlarında tapılan dəniz fosilləri, duz çöküntüləri və qədim sahil xətləri bu ərazilərin bir zamanlar dəniz və ya iri göl sistemlərinin təsiri altında formalaşdığını sübut edir.
Azadfikir.az xəbər verir ki, bu faktlar Yer kürəsinin iqlim tarixinin nə qədər dinamik və dəyişkən olduğunu göstərən ən aydın nümunələrdən biridir.
Paleoklimatoloji tədqiqatlar Sahara səhrasının müxtəlif dövrlərdə “yaşıl mərhələlər” yaşadığını ortaya qoyur. Bu dövrlərdə musson yağışları güclənmiş, bölgədə göllər yaranmış, bitki örtüyü və heyvanat aləmi sürətlə inkişaf etmişdir. Qayaüstü rəsmlərdə təsvir olunan ov səhnələri, su heyvanları və insan məskənləri bu mühitin yalnız nəzəri deyil, real ekosistem olduğunu təsdiqləyir. Zamanla Yer oxunun meyli və atmosfer dövranındakı dəyişikliklər yağış sistemlərini zəiflətmiş, su mənbələri çəkilmiş və bölgə tədricən səhralaşmışdır.
Ərəbistan yarımadası da oxşar proseslərdən keçmişdir. Burada aparılan geoloji qazıntılar qədim çay yataqlarını və göl çökəkliklərini üzə çıxarıb. Bu ərazilərdə tapılan heyvan qalıqları və bitki izləri sübut edir ki, indiki qumlu səhralar bir vaxtlar insan köçləri və ticarət yolları üçün əlverişli zonalar olub. Coğrafi mühitin dəyişməsi isə bu marşrutların itməsinə və sivilizasiyaların başqa ərazilərə yönəlməsinə səbəb olub.
Bu faktlar müasir iqlim dəyişikliklərinin daha düzgün anlaşılması baxımından da mühüm elmi əhəmiyyət daşıyır. Keçmişdə baş vermiş təbii transformasiyalar göstərir ki, iqlim sistemləri kəskin dəyişikliklərə qadirdir və bu dəyişikliklər qısa zaman kəsiyində geniş coğrafi əraziləri tamamilə fərqli mühitə çevirə bilər. Səhraların dəniz keçmişi Yer kürəsinin sabit deyil, davamlı dəyişən bir sistem olduğunu xatırladır və insan fəaliyyətinin bu həssas tarazlığa təsirini daha ciddi qiymətləndirməyi zəruri edir.
