Azadfikir.az xəbər verir ki, 5 yanvar tarixi Azərbaycan mədəniyyəti və ədəbiyyatı üçün əlamətdar günlərdən biridir. Bu tarixdə anadan olmuş Əhməd Ağdamski, Mirzə Mansur Mansurov və Vidadi Babanlı müxtəlif dövrlərdə yaşayıb-yaratmalarına baxmayaraq, milli mədəniyyətin formalaşmasına və inkişafına mühüm töhfələr vermiş şəxsiyyətlər kimi tanınırlar. Aşağıda onların həyat yolu, təhsili, fəaliyyəti və vəfatına qədər keçdiyi mərhələlər ardıcıllıqla təqdim olunur.
Əhməd Ağdamski 5 yanvar 1884-cü ildə Şuşa şəhərində anadan olmuşdur. Əsl adı Əhməd Bəşir oğlu Bədəlbəyli olan sənətkar gənc yaşlarından musiqi və teatra maraq göstərmiş, dövrün həvəskar teatr kollektivlərində çıxış etmişdir. Peşəkar səhnə fəaliyyətinə XX əsrin əvvəllərində “Nicat” Xeyriyyə Cəmiyyətinin teatr truppasında başlamışdır. Üzeyir Hacıbəyovun operaları və operettaları onun yaradıcılığında xüsusi yer tutmuşdur. Dövrün ictimai-mənəvi reallıqları səbəbilə səhnədə qadın aktrisaların azlığı şəraitində o, “Leyli və Məcnun”, “Əsli və Kərəm”, “O olmasın, bu olsun”, “Arşın mal alan” kimi əsərlərdə qadın rollarını ifa etmiş və bu sahədə peşəkarlığı ilə seçilmişdir. Uzun illər teatr səhnəsində fəaliyyət göstərdikdən sonra pedaqoji işə cəlb olunmuş, gənc sənətkarların yetişməsində iştirak etmişdir. 1943-cü ildə “Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adına layiq görülmüşdür. Əhməd Ağdamski 1 aprel 1954-cü ildə Ağdaş şəhərində vəfat etmişdir.
Mirzə Mansur Mansurov 5 yanvar 1887-ci ildə Bakı şəhərində dünyaya gəlmişdir. İlk təhsilini mədrəsədə almış, fars dilini dərindən öyrənmiş, daha sonra rus-tatar məktəbində oxumuşdur. Tar sənətini Mirzə Fərəc Rzayevdən mənimsəmiş, qısa müddətdə ustad ifaçı kimi tanınmışdır. XX əsrin 20-ci illərindən etibarən pedaqoji fəaliyyətə başlamış, Üzeyir Hacıbəyovun təşəbbüsü ilə yaradılan musiqi məktəblərində və Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında uzun illər muğam və tar dərsləri keçmişdir. Tar üçün ilk sistemli muğam tədris proqramlarının hazırlanmasında iştirak etmiş, muğamların nota salınması prosesində mühüm rol oynamışdır. Onun hazırladığı bəzi tar alətləri bu gün dünyanın nüfuzlu muzeylərində saxlanılır. 1940-cı ildə “Azərbaycan SSR-nin Əməkdar incəsənət xadimi” fəxri adına layiq görülmüş Mirzə Mansur Mansurov 30 iyun 1967-ci ildə Bakıda vəfat etmişdir.
Vidadi Babanlı 5 yanvar 1927-ci ildə Qazax rayonunda anadan olmuşdur. Orta təhsilini başa vurduqdan sonra Bakı Dövlət Universitetində filologiya ixtisası üzrə ali təhsil almışdır. Əmək fəaliyyətinə müəllim kimi başlamış, daha sonra mətbuat və ədəbi qurumlarda çalışmışdır. Yazıçı, dramaturq və tərcüməçi kimi tanınan Vidadi Babanlı Azərbaycan ədəbiyyatında sosial-psixoloji mövzulara əsaslanan əsərləri ilə seçilmişdir. Bir müddət Moskvanın Maksim Qorki adına Ədəbiyyat İnstitutunda təhsilini davam etdirmiş, lakin səhhət problemlərinə görə bu mərhələ yarımçıq qalmışdır. O, ömrünün sonuna qədər ədəbi yaradıcılıqla məşğul olmuş, müxtəlif nəsr və dramaturji əsərlər, eləcə də tərcümələr ortaya qoymuşdur. Vidadi Babanlı 2025-ci ildə vəfat etmişdir.
Bu üç şəxsiyyətin həyat və fəaliyyəti Azərbaycan mədəniyyət tarixinin müxtəlif mərhələlərini əks etdirir və Azadfikir.az tərəfindən təqdim olunan bu yazı milli irsin elmi-tarixi baxımdan dərk olunmasına xidmət edir.
