Qədim sivilizasiyalarda astronomiya və kalendarlıq sistemi insanın təbiət hadisələrini müşahidə etmə və bu müşahidələri praktik həyatla əlaqələndirmə cəhdinin nəticəsi kimi formalaşmışdır. Günəşin, Ayın və ulduzların hərəkətinin izlənməsi əkinçilik, dini mərasimlər və dövlət idarəçiliyi üçün mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
Azadfikir.az xəbər verir ki, arxeoloji və elmi tədqiqatlar göstərir ki, astronomik biliklər qədim cəmiyyətlərdə sadəcə inanclarla deyil, uzunmüddətli sistemli müşahidələrlə formalaşmışdır.
Mesopotamiya sivilizasiyasında ilk sistemli astronomik qeydlər aparılmışdır. Şumer və Babil alimləri Ayın fazalarını və planetlərin görünən hərəkətlərini qeydə alaraq 12 aylıq Ay təqvimi yaratmışdılar. Aparılan müşahidələr nəticəsində bir ilin təxminən 365 günə yaxın olduğu müəyyən edilmiş, lakin Ay ili ilə Günəş ili arasındakı fərq səbəbindən əlavə ayların daxil edilməsi zərurəti yaranmışdır. Bu yanaşma kalendarlıq sisteminin riyazi əsaslar üzərində qurulduğunu göstərir.
Qədim Misirdə astronomiya birbaşa Günəşin hərəkəti ilə əlaqələndirilirdi. Misirlilər Sirius ulduzunun illik görünməsini Nil çayının daşması ilə əlaqələndirmiş və bu hadisəni ilin başlanğıcı kimi qəbul etmişdilər. Onların yaratdığı 365 günlük Günəş təqvimi 12 aydan və əlavə 5 gündən ibarət idi. Bu sistem sonrakı Roma və müasir Qriqorian təqvimlərinin formalaşmasına elmi əsas yaratmışdır.
Mərkəzi Amerikada formalaşan Maya sivilizasiyası astronomiya sahəsində yüksək dəqiqliklə seçilirdi. Elmi faktlar göstərir ki, mayalar Günəş ilinin uzunluğunu müasir ölçülərə çox yaxın dəqiqliklə hesablamışdılar. Onların Long Count adlı kalendarlıq sistemi uzun zaman intervalında tarixi hadisələrin qeydiyyatına imkan verirdi. Bu sistem riyazi hesablamalar və dövri astronomik qanunauyğunluqlar üzərində qurulmuşdu.
Qədim Çin sivilizasiyasında isə astronomiya dövlət idarəçiliyinin ayrılmaz hissəsi idi. Tarixi və elmi mənbələrə görə, Çin alimləri Günəş və Ay tutulmalarını əvvəlcədən hesablaya bilirdilər. Kalendarlıq sistemi Ay-Günəş əsaslı idi və fəsillərin dəqiq müəyyən edilməsi üçün müntəzəm düzəlişlər aparılırdı. Bu yanaşma astronomiyanın müşahidə ilə yanaşı hesablama elmi kimi inkişaf etdiyini göstərir.
Qədim sivilizasiyalarda astronomiya və kalendarlıq sistemi mifoloji düşüncədən çox, müşahidə, təcrübə və riyazi hesablama üzərində qurulmuş elmi fəaliyyət sahəsi olmuşdur. Bu biliklər insanın kosmosu anlamağa yönəlmiş ilk sistemli cəhdlərini əks etdirir və müasir astronomiya elminin formalaşmasında fundamental rol oynamışdır.
