Dostoyevski “Cinayət və Cəza” ilə insan psixologiyasının dərinliklərini açdı

Azadfikir.az xəbər verir ki, rus klassik ədəbiyyatının dahisi Fyodor Dostoyevski 1866‑cı ildə yazdığı “Cinayət və Cəza” əsəri ilə dünya ədəbiyyatına əvəzsiz töhfə verib. Bu əsər yalnız bir cinayətin hekayəsi deyil, həm də insanın daxili psixologiyası, vicdan mübarizəsi və əxlaqi dilemmanın güzgüsüdür.

Dostoyevski əsəri yazarkən həm epilepsiya xəstəsi, həm də ciddi maliyyə çətinlikləri ilə üzləşirdi. Maraqlı fakt: o, əsəri yazarkən tez-tez oyuncaq cədvəllər üzərində planlaşdırma aparır, qəhrəmanların hərəkətlərini və daxili monoloqlarını sanki riyazi model kimi qururdu. Bu üsul, əsərdə Raskolnikovun psixoloji portretinin elmi dəqiqliklə təsvir olunmasına imkan verib. Həmçinin, Dostoyevski əsəri yazarkən qısa müddətli həbsxana xatirələrindən və ölüm qorxusundan ilham almışdı ki, bu da əsərdə gərginliyi və daxili təlatümü artırır.

Əsərdəki cinayət və onun nəticələri yalnız hüquqi və sosial aspektlərlə deyil, həm də insanın özünü dərk etməsi, vicdan mübarizəsi və əxlaqi seçimləri ilə əlaqələndirilir. Raskolnikovun düşüncələri və davranışları yalnız müəllifin şəxsi təcrübələrinin deyil, həm də 19-cu əsrin Sankt-Peterburq şəhərinin sosial-iqtisadi vəziyyətinin təsviridir. 

Dostoyevski şəhərin faktiki küçə və məhəllələrini real təsvir edərək oxucuya Raskolnikovun daxili dünyası ilə ətraf mühitin psixoloji təsirini birləşdirməyə imkan verib.

Dostoyevski həmçinin yoxsulluq, təklik və insanın cəmiyyətlə əlaqəsi mövzularını ustalıqla işləmişdir. Əsər ilk dəfə pərdələr üzrə bölünərək jurnal formatında nəşr olunub, bu da oxuculara Raskolnikovun hər addımını sanki canlı izləmək imkanı verirdi. Modern ədəbiyyatşünaslıq və psixologiya tədqiqatları göstərir ki, əsərin motivləri yalnız 19-cu əsrin Rusiyasına aid deyil, insan davranışının universal aspektlərini də əks etdirir. Əsərdəki psixoloji təsvirlər, xüsusilə Raskolnikovun vicdan mübarizəsi, müasir kriminal psixologiya və etik tədqiqatlarda hələ də nümunə kimi istifadə olunur.

“Cinayət və Cəza” yalnız ədəbiyyat əsəri deyil, insan psixologiyasının dərindən tədqiqi və əxlaqi dilemmanın güclü bir nümunəsidir, və bu səbəbdən Fyodor Dostoyevski hələ də dünya ədəbiyyatının ən böyük yazıçılarından biri kimi qiymətləndirilir.