Qədim sivilizasiyalarda zaman anlayışı müasir elmi ölçülərdən kəskin şəkildə fərqlənirdi və o, passiv axın deyil, aktiv və təsiredici bir varlıq kimi qəbul olunurdu.
Azadfikir.az xəbər verir ki, mistik mənbələrdə zamanın müəyyən məkanlarda dəyişən keyfiyyətə malik olduğu, bəzi yerlərdə sıxlaşıb ağırlaşdığı, bəzilərində isə sürətlənərək fərqli axın yaratdığı qeyd olunur. Bu baxışa görə insan zamanın içində deyil, zaman insanın içindən keçir və məkan bu keçidin formasını müəyyənləşdirir.
Mistik dünyagörüşlərdə dağlar, mağaralar, qədim məbədlər və təcrid olunmuş ərazilər zamanın “davranışını” dəyişən nöqtələr hesab olunurdu. Belə məkanlara daxil olan şəxslərin zaman hissinin pozulduğu, saatların və günlərin fərq edilmədən keçdiyi barədə çoxsaylı mif və rəvayətlər mövcuddur. Antropoloji yanaşmaya əsasən bu inanclar insan şüurunun mühitlə qarşılıqlı təsirindən doğur və psixoloji transformasiyanı simvolik dillə izah edir.
Zamanın canlı mahiyyət kimi qəbul edilməsi insan həyatına etik və fəlsəfi çalarlar da qatırdı. Qədim inanclarda zamanla harmoniyada yaşamaq, onu “incitməmək” və ritminə uyğun davranmaq əsas prinsip sayılırdı. Bu səbəbdən bəzi günlər müqəddəs, bəziləri isə təhlükəli hesab olunur, müəyyən vaxtlarda mühüm qərarların verilməsindən çəkinilirdi. Bu yanaşma zamanın cəzalandıran və ya mükafatlandıran gücə malik olduğu düşüncəsini gücləndirirdi.
Ezoterik mətnlərdə zamanın canlılığı onun yaddaşa sahib olması ilə də əlaqələndirilir. İnanca görə zaman baş verən hadisələri “xatırlayır” və eyni məkanda təkrarlanan davranışlar oxşar talelərin formalaşmasına səbəb olur. Bu baxış “lənətli yerlər” və ya “uğurlu məkanlar” anlayışının yaranmasına ideoloji zəmin yaradıb və minilliklər boyu kollektiv şüurda yaşamağa davam edib.
Müasir elmi yanaşma bu inancları metaforik və psixoloji fenomen kimi izah etsə də, zamanın subyektiv qavranılması fakt olaraq qəbul edilir. Stress, tənhalıq, təhlükə və ya mistik atmosfer insan beynində zaman hissini dəyişdirə bilir. Bu baxımdan qədim mistik inanclar elmi dildən uzaq olsa da, insan təcrübəsinin dərin qatlarını əks etdirən simvolik bilik forması kimi dəyərləndirilə bilər.
