Müxtəlif dövrlərə və coğrafiyalara aid mənbələrdə insanların bir-birindən xəbərsiz şəkildə oxşar yuxular gördüyü ilə bağlı qeydlər yer alır.
Azadfikir.az xəbər verir ki, bu yuxularda adətən naməlum simalar, tanış olmayan şəhərlər, eyni memarlıq formaları və ya təkrarlanan simvollar təsvir olunur. Mistik və elmi yanaşmalar bu fenomeni fərqli şəkildə izah etsə də, kollektiv yuxular anlayışı insan şüurunun fərdi sərhədlərdən kənara çıxan xüsusiyyətlərinə işarə edir.
Psixologiyada bu hal Karl Yunqun irəli sürdüyü “kollektiv şüuraltı” nəzəriyyəsi ilə əlaqələndirilir. Bu nəzəriyyəyə görə, bütün insanlar ortaq arxetiplər və simvolik strukturlarla formalaşmış dərin bir psixi qat paylaşır. Yuxularda təkrarlanan obrazlar və səhnələr həmin arxetiplərin fərdi şüurda təzahürü kimi dəyərləndirilir. İnsan beyninin mədəniyyətlərüstü simvol istehsal etmə qabiliyyəti ilə izah olunur.
Kollektiv stres, müharibə, kütləvi qorxu və ya böyük sosial dəyişikliklər dövründə oxşar yuxuların görülmə ehtimalı artır. Bu vəziyyətdə yuxular fərdi psixoloji reaksiya olmaqdan çıxaraq sosial psixikanın göstəricisinə çevrilir. Belə yuxular bəzən xəbərdarlıq, bəzən isə adaptasiya mexanizmi rolunu oynayır və cəmiyyətin şüuraltı səviyyədə yaşadığı gərginliyi əks etdirir.
Mistik ənənələrdə isə kollektiv yuxular paralel şüur sahələrinin mövcudluğu ilə izah olunur. Bu yanaşmaya görə, yuxu zamanı insan zehni fiziki məhdudiyyətlərdən azad olur və ortaq informasiya məkanına daxil olur. Qədim inanclarda bu məkan “yuxular aləmi” kimi təsvir edilir və orada görülənlərin gələcək hadisələrlə əlaqəli olduğu düşünülürdü. Bu səbəbdən yuxular təkcə şəxsi təcrübə deyil, kosmik mesaj daşıyıcısı sayılırdı.
Müasir neyroelm kollektiv yuxuların mistik izahını təsdiqləməsə də, insan beyninin oxşar stimullara oxşar reaksiyalar verdiyini qəbul edir. Media, kollektiv yaddaş və sosial mühit eyni obrazların şüuraltında formalaşmasına səbəb ola bilir. Bu baxımdan kollektiv yuxular fenomeni mistika ilə elmin kəsişdiyi nöqtədə dayanaraq insan şüurunun hələ tam öyrənilməmiş imkanlarını göstərən maraqlı bir sahə kimi dəyərləndirilir.
