Dünya mifologiyalarının oxşarlıqları: insan təxəyyülünün ümumbəşəri izləri

Azadfikir.az xəbər verir ki, dünyanın fərqli qitələrində yaranmış mifologiyalar arasında heyrətamiz oxşarlıqlar mövcuddur. Bu, göstərir ki, insan təxəyyülü və təcrübəsi mədəniyyətlərdən asılı olmayaraq müəyyən ümumbəşəri prinsiplərə əsaslanır.

Yaradılış hekayələrini götürək. Qədim Yunan mifologiyasında kainatın yaranması Xaozdan başlayır, Hindu mifologiyasında isə Brahma kosmosu formalaşdırır. Oxşar motivlər Mezopotamiya və Qədim Misir hekayələrində də mövcuddur: hər mədəniyyət kainatın başlanğıcını simvol və qüvvələr üzərində qurur.

Populyar motivlərdən biri də qəhrəmanların səyahətidir. Gilqamış dastanındakı qəhrəman Gilqamış, Yunan mifologiyasındakı Herakl və Skandinaviya mifologiyasındakı Thor kimi fiqurlar eyni arxetip – güclü, qoruyucu və çətin sınaqlardan keçən qəhrəman obrazını təmsil edir. Hətta onların üzləşdiyi sınaqlar – canavarlar, sirli qüvvələr və fövqəltəbii varlıqlar – müxtəlif mədəniyyətlərdə oxşardır.

Dəniz və su elementləri ilə bağlı hekayələr də maraqlıdır. Yunanlar Posseydonu, Hindular Varunanı, Skandinaviya mifologiyasında isə Ægir-i suyun hökmranı kimi təsvir edirlər. Su həm həyat, həm də təhlükə mənbəyi kimi qəbul olunub, bu isə insanların təbiətə baxışını əks etdirir.

Ölüm və axirət mövzusu da oxşardır. Qədim Misirdə ruhların məhkəməsi, Yunan mifologiyasında Hadesdə səyahət və Skandinaviya mifologiyasında Valhalla anlayışları insan həyatının sonrasını anlamaq üçün ümumbəşəri istəyi göstərir.

Bu oxşarlıqlar göstərir ki, müxtəlif mədəniyyətlər bir-birindən asılı olmayaraq insan təcrübəsini, qorxularını, arzularını və həyatdan götürdüyü dərsləri miflər vasitəsilə ifadə ediblər. Dünya mifologiyaları yalnız əyləncə və əfsanə deyil, həm də insanın ümumbəşəri psixologiyasını və düşüncə tərzini əks etdirən güzgüdür.