Bəhruz Kəngərli: Azərbaycan rəngkarlığının öncüsü

Bəhruz (Şamil) Şirəlibəy oğlu Kəngərli 22 yanvar 1892‑ci ildə Naxçıvan, Azərbaycan şəhərində anadan olub. O, Azərbaycan təsviri sənətində realist üslubun əsasını qoyan ilk peşəkar rəssamlardan biri hesab olunur. 

Azadfikir.az xəbər verir ki, Kəngərli Azərbaycanın mədəni irsində əvəzsiz iz buraxmış sənətkarlardandır və əsərlərində millətin tarixi, gündəlik həyatı və ictimai‑bəşəri mövzularla bağlı dərin məna ifadə etmişdir.

Kəngərlinin uşaqlıq illərində rəsmə marağı erkən yaşlarda formalaşdı və onun sənətkarlığa olan məhəbbəti atası Şirəli bəy tərəfindən dəstəkləndi. Bu dəstək sayəsində o, 1910‑cu ildə Tiflis rəssamlıq məktəbinə daxil oldu və burada akademik təhsili qəbul edərək realist boya ustalığını mənimsədi. Təhsil illərində o, həm də “Molla Nəsrəddin” kimi mətbu orqanların estetik‑sosial təsirlərindən ilham aldı və bu, onun kompozisiya və mövzu seçiminə təsir etdi.

Yaradıcılıq fəaliyyətinə qayıtdıqdan sonra Bəhruz Kəngərli Naxçıvanın mədəni həyatında fəal rol oynadı. O, realist təsviri sənəti özünəməxsus şəkildə inkişaf etdirərək portret, mənzərə və sosial məzmunlu əsərlər yaratdı. Onun “Qaçqınlar”, “Qaçqız oğlan”, “Qaçqız xanım”, “Naxçıvan xərabələri” kimi əsərləri həmin dövrün çətin tarixi reallıqlarını və azərbaycanlıların yaşadığı ağrıları sənət vasitəsilə təsvir edir.

Bəhruz Kəngərlinin yaradıcılıq irsi olduqca zəngindir: onun təxminən 2000‑ə yaxın əsəri müxtəlif mövzu və janrda formalaşıb və bu işlər ilk böyük sərgidə, 1921‑ci ildə Azərbaycanda nümayiş etdirilmişdir. Rəssamın əsərləri sonradan müxtəlif muzey və sərgi kolleksiyalarında qorunmuş, Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyi və digər mədəniyyət institutlarında nümayiş olunmuşdur.

Onun sənətində həm də teatr rəssamlığı elementləri, milli adət‑ənənələrə hörmət və tarixi salnaməçilik xüsusiyyətləri özünə yer tapırdı. Bu keyfiyyətlər Kəngərli obrazlarını yalnız vizual incəsənət nümunəsi kimi deyil, həm də millətin yaddaşında yaşayan tarixi sənəd kimi dəyərləndirir.

Bəhruz Kəngərli 7 fevral 1922‑ci ildə Naxçıvanda vəfat edib və cəmi 30 il yaşamasına baxmayaraq, yaradıcılıqla yalnız təxminən yeddi il məşğul olsa da, onun irsi Azərbaycan realist rəssamlığının təməl daşı sayılır.

Onun xatirəsi bu gün Azərbaycanda yüksək hörmətlə yad olunur: Naxçıvanda Bəhruz Kəngərli Muzeyi fəaliyyət göstərir, rəssamın əsərləri və şəxsi əşyaları burada saxlanılır, şəkilləri və sənət nümunələri gələcək nəslə ötürülür.