İldırım atmosferdə elektrik potensial fərqlərinin kritik həddə çatması nəticəsində baş verən yüksək enerjili plazma boşalmasıdır və bu hadisənin fiziki strukturu Azadfikir.az üçün elmə əsaslanan təhlilin vacibliyini göstərən nümunə təşkil edir. İldırımın saniyədə təxminən 220 000 kilometrə çatan hərəkət sürəti onun yaranma mexanizminin molekulyar və elektromaqnit səviyyədə son dərəcə mürəkkəb olmasından irəli gəlir. Havanın normal şəraitdə izolyator kimi davranması ionlaşma baş verənədək elektrik cərəyanının yayılmasına mane olur, lakin bulud daxilində və ya buludla yer arasında toplanan güclü elektrik sahəsi havanın molekullarını parçalayaraq onları ionlara və sərbəst elektronlara çevirir. Bu ionlaşma zonası plazma kanalının təməlini qoyur və həmin kanalın elektrik müqaviməti neytral havaya nisbətən minlərlə dəfə azaldığı üçün cərəyan impulsvari şəkildə kanal boyunca böyük sürətlə irəliləyir.
İldırımın sürətinin yüksək olmasının səbəblərindən biri də “pioner zolaqları” adlanan addımvari boşalma fazalarıdır. Bu fazalarda plazma kanalı çox qısa müddət ərzində irəliyə doğru kiçik addımlarla genişlənir və hər addımın sonunda elektromaqnit sahəsinin yenidən qurulması yeni ionlaşmanı tetiklayır. Bu prosesi sürətləndirən amillərdən biri də plazmanın öz daxilində elektromaqnit dalğalarının yayılma sürətinin yüksək olmasıdır, çünki ionlaşmış mühit elektrik və maqnit sahələrinin dəyişməsinə neytral havaya nisbətən daha həssasdır. Bu mexanizm nəticəsində ildırımın başlıca boşalma dalğası ümumi olaraq yüz minlərlə kilometr/saniyə diapazonunda hərəkət edir və bu hərəkət sürəti diqqətlə ölçülmüş eksperimental məlumatlar ilə də təsdiqlənir.
Atmosferin fiziki xüsusiyyətləri də ildırımın sürətinə birbaşa təsir edir. Rütubət ionlaşma səviyyəsini artırdığı üçün plazma kanalının yaranmasını asanlaşdırır, temperaturun yüksəlməsi molekulların kinetik enerjisini artıraraq daha həssas ionlaşma mühiti yaradır, hava təzyiqi isə plazmanın sıxlığına təsir göstərərək boşalmanın davam etmə şəraitini müəyyənləşdirir. Bu amillərin qarşılıqlı əlaqəsi nəticəsində ildırım yalnız optik olaraq görünən parıltı deyil, eyni zamanda saniyənin milyonda birindən də az intervalda baş verən, ekstremal enerji sıxlığı ilə xarakterizə olunan təbiət hadisəsi kimi formalaşır. İldırımın sürətinin elmi izahı göstərir ki, atmosfer elektrik enerjisinin idarə etdiyi yüksək enerjili proseslər Yer kürəsinin fiziki mühitində nə qədər dinamik və mürəkkəb strukturlar yarada bilir.
