Mərkəzi Asiyada siyasi dəyişikliklər və geosiyasi təsirləri

Azadfikir.az xəbər verir ki, 2025-ci ilin son aylarında Mərkəzi Asiya ölkələrində bir sıra az işıqlandırılmış, lakin region və dünya siyasətinə təsiri böyük olan dəyişikliklər baş verib. 30 noyabr 2025-ci ildə Qırğızıstanda keçirilən erkən parlament seçkilərində prezident Sadyr Japarov-un müttəfiqləri parlamentdə üstünlük əldə edərək hakimiyyətin daha da möhkəmlənməsini təmin ediblər. Bu dəyişiklik ölkədə müxalifətin geri çəkilməsi və medianın daha sıx tənzimlənməsi ilə müşahidə olunur.

2025-ci ilin əvvəlində Tacikistanda da parlament seçkiləri keçirilib. Hakim People's Democratic Party of Tajikistan (PDPT) yenə üstünlük qazanaraq ölkədə avtoritar xəttin davam etməsinə zəmin yaradıb. Seçkilərin müşahidəçilərsiz keçirilməsi və müstəqil medianın iştirakının məhdudlaşdırılması Tacikistanın daxili siyasətində demokratik nəzarətin zəiflədiyini göstərir.

Eyni dövrdə Avropa İttifaqı və Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında strateji əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı sammit keçirilib. Özbəkistan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Qırğızıstan və Tacikistan Avropa ilə yeni tərəfdaşlıq elan edərək enerji, ticarət, nəqliyyat və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlıq imkanlarını artırıblar. Bu addım regionda postsovet ölkələri üçün yeni iqtisadi və diplomatik imkanlar yaradır.

Bununla yanaşı, Mərkəzi Asiyada su resurslarının bölgüsü və su təhlükəsizliyi məsələləri geosiyasi baxımdan kritik amilə çevrilib. Qırğızıstan, Tacikistan, Türkmənistan, Özbəkistan və Qazaxıstan su resurslarının idarə olunmasında əməkdaşlıq və beynəlxalq dəstəyi artırmalı, bu sahədə balansı qorumaq üçün strategiyalar inkişaf etdirməlidirlər. Su təhlükəsizliyi enerji, kənd təsərrüfatı və milli təhlükəsizliklə birbaşa əlaqəli olduğu üçün region ölkələrinin münasibətlərinə təsir göstərir.

Ümumilikdə, bu az işıqlandırılmış siyasi dəyişikliklər Mərkəzi Asiyanın geosiyasi mənzərəsini dəyişdirir, regiondakı sabitliyi, iqtisadi və diplomatik balansları yenidən formalaşdırır. Azərbaycanın da yaxın coğrafiyada baş verən bu prosesləri diqqətdə saxlaması, həm diplomatik, həm də iqtisadi baxımdan strateji əhəmiyyət daşıyır.