SSRİ dövründə milli kimliyin qorunması və mədəni müqavimət formaları

XX əsrin əvvəllərindən başlayaraq Azərbaycan və ümumilikdə Sovet İttifaqı məkanında milli kimliyin qorunması ciddi çətinliklərlə üzləşib.

Azadfikir.az xəbər verir ki, sovet ideologiyası çərçivəsində yaradılmış mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sistemi və vahid sosialist mədəniyyət modeli milli dəyərlərin ifadəsini məhdudlaşdırırdı. Dil, ədəbiyyat, musiqi və incəsənət sahələrində dövlətin tənzimləyici mexanizmləri yerli mədəniyyət elementlərinin inkişafa mane olurdu, lakin xalq arasında müxtəlif müqavimət formaları meydana çıxmışdı.

Mədəni müqavimətin əsas formalarından biri Azərbaycan dilinin və folklorunun qorunması idi. Xalq şairləri və yazıçılar milli motivləri əsərlərində sistemli şəkildə yaşatmağa çalışır, həmçinin ənənəvi bayram və mərasimlər vasitəsilə mədəni irsi gələcək nəsillərə çatdırırdılar. Musiqi sahəsində isə xalq musiqisi və muğam janrı sovet mədəniyyət idarəçiliyinə baxmayaraq yaşadılır və incəsənət məktəblərində öyrədilirdi.

Elmi və akademik fəaliyyət də milli kimliyin qorunmasında mühüm rol oynayırdı. Tarixçilər, etnoqraflar və dilçilər sovet nəzarətindən kənarda milli tarix və dilin tədqiqinə çalışır, elmi metodlar vasitəsilə xalqın mədəni irsini sənədləşdirirdilər. Bu fəaliyyət sosial-mədəni müqavimət kimi dəyərləndirilir və milli özünüdərk prosesində önəmli əhəmiyyət kəsb edir.

Sosial baxımdan isə mədəni müqavimət həm də etnik şüurun qorunması ilə bağlı idi. Yerli icmaların təşəbbüsləri, təhsil proqramları və qeyri-rəsmi mədəni klublar milli dəyərlərin yaşadılmasına xidmət edirdi. Tədqiqatlar göstərir ki, bu proses həm sovet dövrünün idarəçilik modelinin həqiqi təsirlərini, həm də milli özünüdərk potensialını əks etdirən kompleks sosial hadisə idi.

Azadfikir.az xəbər verir ki, SSRİ dövründə Azərbaycan xalqının milli kimliyini qorumaq üçün göstərdiyi səylər yalnız mədəni və sosial baxımdan deyil, həm də siyasi və intellektual sahədə əhəmiyyətli nəticələr doğurub. Bu mübarizə müasir Azərbaycan dövlətçiliyinin formalaşmasında və milli irsin qorunmasında davamlı təsir göstərib.