Uilyam Folkner və zamanın qeyri-xronoloji təsviri

Azadfikir.az xəbər verir ki, Uilyam Folkner Amerikan ədəbiyyatında modernist nəsrin ən önəmli nümayəndələrindən biridir. Onun əsərlərində zaman xətti klassik qaydada deyil, subyektiv və psixoloji baxış bucağından qurulur. Bu xüsusiyyət Folknerin yaradıcılığını yalnız bədii maraq nöqteyi-nəzərindən deyil, həm də psixoloji və fəlsəfi təhlil baxımından əhəmiyyətli edir. Onun mətnlərində hadisələr, xatirələr və daxili monoloqlar bir-birinə qarışaraq oxucuda həm duyğu, həm də düşüncə təcrübəsini zənginləşdirir.

Məsələn, “Səs-küy və Həzrət” romanında (The Sound and the Fury) Folkner Compson ailəsinin dramatik hekayəsini dörd fərqli perspektivdən təqdim edir. Hər bir bölmə fərqli zaman qavrayışı və fərqli şüur axını ilə oxucuya təqdim olunur, beləliklə hadisələr təkcə xarici faktlar kimi deyil, həm də fərd şüurunda formalaşan emosional və psixoloji təcrübə kimi qəbul edilir. Bu yanaşma insan yaddaşı və zaman qavrayışının mürəkkəbliyini ədəbi formada göstərir.

Digər bir nümunə, “As I Lay Dying” romanıdır. Burada ailə üzvlərinin müxtəlif daxili monoloqları vasitəsilə bir səyahət təsvir olunur. Hər bir personajın subyektiv zaman anlayışı hadisələrin oxucu tərəfindən fərqli interpretasiyasına səbəb olur. Folknerin bu texnikası göstərir ki, ədəbiyyat təkcə xarici hadisələri izah etmək vasitəsi deyil, həm də insan şüurunun kompleks strukturunu araşdırmaq üçün elmi-psixoloji bir alətdir.

Folknerin stilistik xüsusiyyətləri onun Amerika Cənubunun sosial və tarixi kontekstini də əks etdirir. O, ailə, irqi münasibətlər, tarix və xatirə kimi mövzuları subyektiv baxış bucağı ilə təqdim edərək oxucunu hadisələrin sadəcə müşahidəçisi deyil, həm də analizatoru halına gətirir. Bu yanaşma modernist nəsrin estetik prinsipləri ilə psixoloji realizmin birləşməsini göstərir.

Uilyam Folknerin yaradıcılığı ədəbiyyatda zamanın və şüurun qeyri-xronoloji təsvirinin unikal nümunəsini təqdim edir. Onun əsərləri göstərir ki, mətn oxucuda yalnız hekayə deyil, həm də şüurun işləmə prosesini anlamağa imkan verən təcrübə yaradır. 

Folknerin subyektiv zaman anlayışı və psixoloji realizmi modernist ədəbiyyatın əsas nailiyyətlərindən biridir.