Qədim sivilizasiyaların yüksəlişi təsadüfi deyil, onların dayanıqlı inkişafının arxasında mürəkkəb və düşünülmüş su idarəetmə texnologiyaları dayanırdı. Tarixi və arxeoloji tədqiqatların təhlili göstərir ki, su ehtiyatlarının elmi əsaslarla yönləndirilməsi sosial sabitliyin, kənd təsərrüfatının və şəhər mədəniyyətinin əsasını təşkil edib.
Azadfikir.az xəbər verir ki, bu sistemlər təkcə texniki bacarıq deyil, həm də erkən elmi təfəkkürün nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
Mesopotamiya ərazisində formalaşmış Şumer suvarma kanalları qədim dünyanın ən erkən mühəndislik nümunələri hesab olunur. Dəclə və Fərat çayları boyunca çəkilmiş süni kanallar daşqın sularını əkin sahələrinə yönəltməklə məhsuldarlığı artırırdı. Bu sistemlər gil lövhələr üzərində aparılan ölçmələr və su bölgüsü qaydaları ilə tənzimlənirdi ki, bu da planlı idarəetmənin mövcudluğunu sübut edir.
Qədim Misirdə Nil çayı üzərində qurulmuş hövzə tipli suvarma sistemi xüsusi elmi yanaşma tələb edirdi. Nilometr qurğuları vasitəsilə suyun səviyyəsi ölçülür, daşqının gücü əvvəlcədən müəyyən edilirdi. Bu məlumatlar əsasında əkin planları hazırlanırdı ki, bu da riyazi biliklərin praktik tətbiqinin bariz nümunəsi idi.
Hind vadisi sivilizasiyasında Mohenco-Daro şəhərinin yeraltı drenaj sistemi qədim sanitariya texnologiyasının zirvəsi sayılır. Daşla örtülmüş kanal xətləri və ictimai quyular içməli su ilə çirkab suların qarışmasının qarşısını alırdı. Bu texnoloji həllər ictimai sağlamlığın qorunmasına yönəlmiş elmi düşüncənin mövcudluğunu göstərir.
Qədim Çində inşa edilmiş Dujiangyan su idarəetmə sistemi bu günə qədər fəaliyyət göstərən nadir mühəndis qurğularındandır. Min çayı üzərində qurulan bu sistem bəndlərdən istifadə etmədən, axının təbii xüsusiyyətlərini nəzərə alaraq daşqınların qarşısını alır və suvarmanı təmin edirdi. Bu yanaşma ekoloji tarazlığın qorunmasına əsaslanan elmi mühəndislik modeli idi.
Roma imperiyasında isə su texnologiyası şəhər həyatının mərkəzinə çevrilmişdi. Roma akvedukları, o cümlədən Aqua Appia və Aqua Claudia, kilometrlərlə məsafədən suyu cazibə qüvvəsi hesablamaları ilə şəhərə daşıyırdı. Roma kanalizasiya sistemi – Cloaca Maxima isə çirkab suların idarə olunmasında mühəndisliyin nə qədər inkişaf etdiyini sübut edir.
Bu real nümunələr göstərir ki, qədim sivilizasiyaların su idarəetmə sistemləri sadə texniki qurğular deyil, müşahidə, təcrübə və elmi nəticələrin sintezindən yaranmış kompleks texnologiyalar idi. Bu irs müasir dövrdə su qıtlığı və iqlim problemləri ilə üzləşən bəşəriyyət üçün hələ də dəyərli elmi model rolunu oynayır.
