Azərbaycan ərazisində qədim dövrdə formalaşmış dövlətlər regionun siyasi, iqtisadi və mədəni inkişafının ilkin təməlini qoyub.
Azadfikir.az xəbər verir ki bu dövr, arxeoloji, tarixi və epigrafik materiallar əsasında sistemli şəkildə araşdırılır və qədim dövrün sosial-iqtisadi strukturunu elmi baxımdan qiymətləndirmək mümkündür.
Manna dövləti eramızdan əvvəl I minilliyin əvvəllərində indiki Azərbaycan, Ermənistan və İran ərazilərində mövcud olmuş, iqtisadiyyat və ticarət baxımından inkişaf etmişdir. Arxeoloji qazıntılar göstərir ki, Manna ərazisində kənd təsərrüfatı, metallurgiya və sənətkarlıq yüksək səviyyədə inkişaf etmiş, şəhər tipli yaşayış mərkəzləri və fortifikasiya strukturları dövlətin mərkəzləşdirilmiş idarəetmə sistemini əks etdirir. Bu dövrdə formalaşmış sosial-iqtisadi münasibətlər, elmi analizlərə görə, sonrakı dövlətlərin idarəçilik modellərinə nümunə olmuşdur.
Qafqaz Albaniyası eramızın I əsrindən başlayaraq şimal-şərqi Azərbaycan və qonşu regionlarda inkişaf etmişdir. Albaniyanın şəhər-mədəniyyət mərkəzləri, xüsusilə Qəbələ və Partava, dövrün memarlıq və urbanizasiya səviyyəsini göstərən əhəmiyyətli nümunələrdir. Tarixi mənbələr və arxeoloji tədqiqatlar göstərir ki, bu şəhərlər həm daxili iqtisadi dövriyyə, həm də regional ticarət üçün strateji əhəmiyyət kəsb edirdi. Albaniyanın inzibati strukturu və hüquqi sisteminin təhlili isə qədim dövlətlərin idarəetmə prinsiplərinin öyrənilməsi baxımından mühüm elmi resurs təşkil edir.
Elmi araşdırmalar göstərir ki, qədim dövr dövlətlərinin əsas xüsusiyyətləri mərkəzləşdirilmiş idarəetmə, sosial strukturun formalaşması və iqtisadi resursların səmərəli istifadəsi olmuşdur. Hökmdar institutu, inzibati orqanlar və yerli idarəetmə strukturları dövlətin davamlılığını təmin etmiş, sosial nizam-intizam və müdafiə funksiyasını yerinə yetirmişdir. Arxeoloji tapıntılar, epigrafik materiallar və tarixi mənbələr bu dövrün iqtisadi, mədəni və siyasi sistemlərinin elmi əsaslarla öyrənilməsinə imkan verir.
