Vulkan külü: Təbii fəlakətin ekosistem və insan sağlamlığına təsiri

Vulkan püskürmələri təbiətin ən dramatik hadisələrindən biridir və yalnız lava axını ilə deyil, həm də vulkan külü ilə ətraf mühitə ciddi təsir göstərir. 

Azadfikir.az xəbər verir ki, vulkan külü həm ekosistem, həm də insan sağlamlığı üçün müxtəlif təsir mexanizmlərinə malikdir.

Vulkan külü əsasən incə mineral hissəciklərdən və kristal silisium dioksiddən ibarətdir. Bu hissəciklər külək və hava axınları ilə minlərlə kilometr uzağa yayıla bilər. Məsələn, 2010-cu ildə Islandiyada Eyafiyallaeyökul vulkanının püskürməsi Avropanın bir çox ölkələrində hava nəqliyyatını dayandırmış, həmçinin geniş ərazilərdə kül layları yaratmışdı.
Vulkan külü torpağın kimyəvi tərkibini dəyişdirir, onun turşuluğunu artırır və bəzi bitki növlərinin böyüməsinə mane olur. Bununla belə, uzun müddətdə kül minerallar torpağı zənginləşdirir, yeni bitki örtüyünün yaranmasına yardımçı olur. Kül eyni zamanda su hövzələrinə düşərək suların pH səviyyəsini dəyişdirə və balıq növlərinə təsir göstərə bilər. Məsələn, Filippindəki Mount Pinatubo püskürməsindən sonra yerli göllərdə balıq populyasiyaları müvəqqəti azalmış, lakin 3-5 il ərzində ekosistem bərpa olunmuşdur.
Vulkan külü tənəffüs yollarına ciddi təsir edə bilər. İnce silisium hissəcikləri ağciyərlərə dərin nüfuz edərək silikozis və digər tənəffüs xəstəliklərinin riskini artırır. Külün yüksək konsentrasiyası göz, dəri və allergik reaksiyalara da səbəb ola bilər. Həmçinin, külün su və qida mənbələrinə qarışması böyrək və mədə-bağırsaq problemlərinə yol aça bilər. 

Vulkan külü ilə müvəqqəti mübarizə üçün maskalar, gözlüklər və torpaq örtükləri istifadə olunur, həmçinin su təmizliyi və qida mənbələrinin qorunması vacibdir. Ekoloji monitorinq isə həm bitki, həm də heyvan populyasiyalarının bərpasını izləməyə kömək edir.

Vulkan külü ekosistem üçün həm təhlükə, həm də uzun müddətli bərpa potensialı daşıyan bir təbii fenomen, insan sağlamlığı üçün isə ciddi risk faktorudur.