Niyə yuxularımızı tez unuduruq?

Azadfikir.az xəbər verir ki, insan beyninin ən maraqlı və sirli funksiyalarından biri yaddaş və yuxularla bağlıdır. Hər gecə beynimiz müxtəlif mərhələlərdə yuxular görür, amma çox vaxt səhər yuxularımızı tam xatırlamırıq. Bu, təkcə təsadüf deyil, elmi izahı olan bir prosesdir.

Yuxuların yaranması əsasən REM (Rapid Eye Movement) mərhələsi zamanı baş verir. Bu mərhələdə beyin çox aktiv olur, hətta oyanıq halda olduğu kimi elektrik impulsları göndərir. Həmçinin, hipokampus və prefrontal korteks kimi yaddaş və düşüncə ilə bağlı beyin bölgələri REM zamanı fərqli işləyir: hipokampus yeni xatirələri kodlayarkən, prefrontal korteks funksiyası zəifləyir, buna görə də yuxuda gördüklərimiz bəzən məntiqsiz görünür və səhər yuxunu xatırlamağımız çətinləşir.

Elm adamları yuxuların unudulmasının bir neçə səbəbi olduğunu bildirir:

Yaddaşın prioritetləşdirilməsi: Beyin yalnız vacib məlumatları uzunmüddətli yaddaşa köçürür, yuxuda yaranan təsadüfi görüntülər isə tez unudulur.

REM mərhələsinin qısa olması: Yuxu mərhələsi gecənin yalnız müəyyən hissəsində uzun sürür, buna görə bir çox xatirələr qısa müddət üçün aktiv olur.

Beyin kimyasının təsiri: Norepinefrin kimi neurotransmitterlərin səviyyəsi REM zamanı aşağı düşür, bu da yaddaşın formalaşmasını zəiflədir.

Yuxuların funksiyaları da hələ tam anlaşılmayıb. Bəzi elm adamları hesab edir ki, yuxular emosional və psixoloji prosesi idarə edir, digər tədqiqatçılar isə yuxuları beynin informasiyanı işləmə və problemləri həll etmə üsulu kimi qiymətləndirir. Hətta müəyyən hallarda yuxular gələcək planlarımızı və qərarlarımızı təsir edə bilir.

Maraqlı bir nüans da budur ki, yuxuları daha yaxşı xatırlamaq üçün oyandıqdan dərhal sonra onları yazmaq faydalıdır. Bu üsul ilə beyin yuxu görüntülərini uzunmüddətli yaddaşa köçürə bilir.

Yuxular yalnız gecə “film”i deyil, həm də beynin işləmə mexanizminin göstəricisi və yaddaşın idarə edilməsində əsas rol oynayan bir prosesdir. Növbəti dəfə yuxunu xatırlamadan səhər oyandığınızda, bilin ki, beyniniz çox ağıllı şəkildə əhəmiyyətli olan məlumatları seçib saxlayır, qalanları isə “silir”.