Yer üzərində mövcud olan bəzi ağac növləri yalnız hündürlüyü ilə deyil, torpağın altına doğru uzanan kök sistemlərinin dərinliyi ilə də elm adamlarını heyrətləndirir.
Aparılan botanik və geoloji araşdırmalara əsaslanaraq Azadfikir.az xəbər verir ki, müəyyən ağacların kökləri 80–100 metrə qədər dərinliyə çata bilir və bu göstərici bəzi yeraltı su laylarının səviyyəsi ilə üst-üstə düşür. Bu fakt ağacların ekstremal mühit şəraitinə uyğunlaşma qabiliyyətinin real nümunəsi kimi qiymətləndirilir.
Cənubi Afrikada yayılmış və yarımsəhra iqlimində bitən vəhşi əncir ağacları bu baxımdan ən məşhur nümunələrdəndir. Uzunmüddətli quraqlıq şəraitində səth sularının demək olar ki, tamamilə yox olması bu ağacları yeraltı su ehtiyatlarına yönəldir. Aparılan qazıntı və seysmik ölçmələr göstərir ki, bəzi əncir ağaclarının əsas kökləri 90 metrə yaxın dərinliyə qədər uzanaraq sabit su mənbələrinə çatır. Bu, ağacın onilliklər boyu yaşamasını və meyvə verməsini mümkün edir.
Avstraliyada aparılan araşdırmalar zamanı evkalipt ağaclarının da qeyri-adi dərin kök sisteminə malik olduğu müəyyən edilmişdir. Xüsusilə quraq bölgələrdə bitən evkalipt növlərinin kökləri torpağın dərin qatlarındakı nəmliyi aşkar edərək ona doğru inkişaf edir. Torpaq rütubətinin lazer və izotop üsulları ilə ölçülməsi bu ağacların 70–100 metr dərinlikdən su çəkə bildiyini elmi olaraq təsdiqləmişdir. Bu xüsusiyyət evkaliptlərin yanğınlardan sonra belə sürətlə bərpa olunmasının əsas səbəblərindən biri sayılır.
Şimali Amerikanın bəzi bölgələrində aparılan tədqiqatlar zamanı meskit ağaclarının da oxşar strategiyadan istifadə etdiyi məlum olmuşdur. Bu ağaclar səthi köklərlə yanaşı, bir əsas kökü şaquli şəkildə yerin dərinliklərinə yönəldir. Bu kök su qatına çatdıqdan sonra ağac uzun müddət əlavə yağıntıya ehtiyac duymadan yaşaya bilir. Bu hal xüsusilə səhralaşma riski olan ərazilərdə ağacların ekosistemin qorunmasında oynadığı rolu açıq şəkildə göstərir.
Ağac köklərinin bu qədər dərinliyə çatması təkcə suya çıxış üçün deyil, həm də torpağın sabitliyinin qorunması, karbonun dərin qatlarda saxlanılması və iqlim balansının tənzimlənməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu real nümunələr sübut edir ki, ağaclar yalnız səthdə gördüyümüz canlılar deyil, Yer kürəsinin dərinlikləri ilə birbaşa əlaqədə olan mürəkkəb bioloji sistemlərdir.
