Elmi savadlılıq müasir cəmiyyətlərin davamlı inkişafı üçün əsas göstəricilərdən biri hesab olunur və bu anlayış fərdin elmi bilikləri anlama, onları gündəlik həyatda tətbiq etmə və rasional qərarlar vermə bacarığını əhatə edir. Azərbaycan cəmiyyətində elmi savadlılığın formalaşması tarixi, institusional və sosial amillərin qarşılıqlı təsiri ilə mürəkkəb bir proses kimi inkişaf etmişdir.
Azadfikir.az xəbər verir ki, mövcud vəziyyətin təhlili bu sahədə bir sıra struktur problemlərin mövcudluğunu ortaya qoyur.
Təhsil sisteminin məzmun yönümlü deyil, daha çox yaddaş əsaslı formalaşması elmi savadlılığın inkişafına əsas maneələrdən biri kimi çıxış edir. Şagird və tələbələrdə tənqidi düşüncə, səbəb-nəticə əlaqələrinin qurulması və empirik yanaşma bacarıqları kifayət qədər təşviq olunmadıqda, elmi biliklər praktik dəyərini itirir və formal xarakter daşıyır. Bu isə elmin cəmiyyət tərəfindən funksional alət kimi deyil, abstrakt bilik toplusu kimi qəbul edilməsinə səbəb olur.
Digər mühüm problem elmin ictimai müzakirələrdə və media məkanında yetərincə təmsil olunmamasıdır. Elmi mövzuların sadələşdirilmiş, lakin dəqiq formada cəmiyyətə təqdim olunmaması elmlə gündəlik həyat arasında boşluq yaradır. Nəticədə, psevdоelmi yanaşmalar, əsassız inanclar və dezinformasiya daha geniş yayılma imkanı əldə edir və elmi savadlılığın ümumi səviyyəsi aşağı düşür.
Sosial institutların elmi biliklərə münasibəti də bu prosesə birbaşa təsir göstərir. Elmi tədqiqatların nəticələrinin ictimai siyasətə, iqtisadi qərarlara və sosial planlamaya inteqrasiya olunmaması elmin praktik əhəmiyyətini zəiflədir. Bu vəziyyət elmi fəaliyyətin cəmiyyət üçün faydasız olduğu kimi yanlış təsəvvürlərin formalaşmasına zəmin yaradır.
Eyni zamanda, ailə və sosial mühitdə elmi düşüncənin təşviq olunmaması erkən yaşlardan rasional yanaşmanın zəifləməsinə səbəb olur. Uşaqlarda suallara əsaslanan öyrənmə əvəzinə avtoritar bilik ötürülməsi modeli üstünlük təşkil etdikdə, elmi maraq və araşdırma meyli tədricən azalır. Bu hal uzunmüddətli perspektivdə cəmiyyətin intellektual potensialına mənfi təsir göstərir.
Azərbaycan cəmiyyətində elmi savadlılığın formalaşması problemi təkcə təhsil sistemi ilə məhdudlaşmır, daha geniş sosial və institusional çərçivədə qiymətləndirilməlidir. Elmin ictimai dəyər kimi möhkəmləndirilməsi, tənqidi düşüncənin təşviqi və elmi biliklərin gündəlik qərarvermə proseslərinə inteqrasiyası bu sahədə keyfiyyət dəyişikliyinə nail olmağın əsas şərtləri kimi çıxış edir.
