İnsan orqanizminin ən qəribə adaptasiyaları və təbii qoruma mexanizmləri

Azadfikir.az xəbər verir ki, insan orqanizmi milyonlarla illik təkamül prosesi nəticəsində yalnız həyatda qalmaq üçün deyil, həm də ekstremal şəraitdə yaşamaq üçün qeyri-adi adaptasiyalar inkişaf etdirib. Bu adaptasiyalar bəzi hallarda elmi laboratoriyalarda, bəzən isə gündəlik həyatda nadir hallarda görünən real nümunələrlə təsdiqlənir.

Birinci real nümunə Tibetlilərin yüksək dağ hipoksiya adaptasiyasıdır. Bu əhali 4,000 metr yüksəklikdə yaşayan insan qrupları arasında ən yaxşı öyrənilmişdir. Onların qanında hemoglobin səviyyəsi digər insanlardan yüksək olmasa da, qan damarları genişlənir, tənəffüs və ürək-damar sistemi oksigeni daha effektiv çatdırır. Bu adaptasiya sayəsində Tibetlilər dağlarda oksigen çatışmazlığına baxmayaraq normal fəaliyyət göstərə bilirlər.

İkinci maraqlı nümunə “xüsusi ağrıya dözümlülük” (congenital insensitivity to pain) genetik mutasiyasıdır. Dünyada azsaylı insanlar doğulduqdan bəri ağrı hiss etmirlər. Bu, bəzən təhlükəli olsa da, orqanizmə zədənin tez aşkarlanıb qarşısının alınmasını öyrənmək imkanını verir. Misal üçün, 2006-cı ildə Norveçdə doğulmuş bir uşaq bu genetik mutasiya sayəsində ciddi yaralanmalara baxmayaraq ağrı hiss etmirdi və elmi tədqiqatlar üçün nümunə təşkil etdi.

Üçüncü nümunə “mavi dərili” insanların adaptasiyasıdır. Bəzi afrika və Avropa genetik qruplarında (məsələn, bəzi Şimali Afrikada) nadir mutasiyalar dərinin çox qalın keratin təbəqəsi və ultra-bənövşəyi şüalara qarşı müqavimətini artırır. Bu adaptasiya həm də günəşdən qorunma mexanizmi kimi işləyir.

Dördüncü nümunə isə “soyuq dözümlülük” və Brown Fat (qəhvəyi piy toxuması) adaptasiyasıdır. Şimal ərazilərində yaşayan insanlar və eskimoların bədəni soyuq şəraitdə istiliyi qorumaq üçün qəhvəyi piy toxumasını aktivləşdirir və bədəni sürətlə isidə bilir. Bu, ekstremal iqlimlərdə sağ qalmaq üçün həyati mexanizmdir.

İnsan orqanizminin adaptasiya və qoruma mexanizmləri yalnız həyatda qalmağa xidmət etmir; onlar genetik müxtəliflik, fiziki və psixoloji dözümlülük və ekstremal şəraitdə fəaliyyət qabiliyyəti yaradır. Bu sahənin araşdırılması tibbi elmlər, genetika və biologiya tədqiqatları üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.