Kosmosda yuxusuzluq: Günəş və bioritmlərin qarışıqlığı

Azadfikir.az xəbər verir ki, Beynəlxalq Kosmik Stansiyada (BKS) çalışan astronavtlar yer üzündəki kimi normal yuxu ritmlərini saxlaya bilmirlər. Bunun əsas səbəbi stansiyanın orbitdə hər 90 dəqiqədə bir günəşin üfüqdən qalxıb batmasıdır. Belə sürətli günəş hərəkəti insan bioritmini qarışdırır, yəni daxili “bioloji saat”ı qarışdıraraq astronavtlarda yuxusuzluq və yorğunluq yaradır.

Tədqiqatlar göstərir ki, kosmosda yuxu keyfiyyəti yer üzündəki orta göstəricidən 30–40% azdır. Astronavtlar gecə və gündüzü vizual olaraq ayıra bilmədikləri üçün melatonin hormonu düzgün ifraz olunmur və bu, həm fiziki, həm də zehni performansa təsir göstərir. Yuxusuzluq nəticəsində reaksiya vaxtı uzanır, diqqət zəifləyir və qərarvermə qabiliyyəti azalır.

BKS-də tədqiqatçılar bu problemi həll etmək üçün bir sıra metodlar tətbiq edirlər:

Xüsusi işıqlar: Günəş işığının spektrini təqlid edən LED lampalar astronavtların bioritmini tənzimləyir.

Yuxu rejimi: Astronavtlara müəyyən yuxu və oyanma qrafiki verilir.

Fiziki məşqlər: Yorğunluğu azaltmaq və bədəni aktiv saxlamaq üçün gündəlik idman proqramları tətbiq olunur.

Kosmosda yuxusuzluq yalnız fiziki sağlamlıq üçün deyil, astronavtların psixoloji vəziyyəti və missiya təhlükəsizliyi üçün də kritik əhəmiyyət daşıyır. NASA və digər kosmik agentliklər uzunmüddətli kosmik uçuşlarda bu problemin həlli üçün davamlı tədqiqatlar aparırlar.

Günəşin orbitdə hər 90 dəqiqədə üfüqdən qalxıb batması astronavtların bioritmini qarışdırır və onları yuxusuz edir. Bu, kosmik uçuşlarda texnologiya və fiziologiyanın birgə idarə olunmasının vacibliyini göstərir. İnsanlar uzun müddət kosmosda yaşamaq istəyirsə, bioritm problemlərinin həlli həyati əhəmiyyət daşıyır.