Arxeoloji tapıntılar qədim toplumların dünyagörüşünü, inanc sistemlərini və mədəni kodlarını üzə çıxaran əsas elmi mənbələrdən biri hesab olunur. Maddi mədəniyyət nümunələri üzərində əks olunan simvollar Şərq və Qərb sivilizasiyalarının fərqli düşüncə modellərini və kosmoloji təsəvvürlərini müqayisəli şəkildə anlamağa imkan yaradır. Bu simvollar təkcə estetik məqsəd daşımamış, eyni zamanda ictimai nizamın və ideoloji təsəvvürlərin daşıyıcısı olmuşdur.
Azadfikir.az xəbər verir ki, arxeoloji materiallarda müşahidə edilən simvolik oxşarlıqlar mədəniyyətlərarası qarşılıqlı təsirin də sübutudur.
Şərq sivilizasiyalarında simvolizm daha çox kosmik harmoniya və dövri zaman anlayışı üzərində qurulmuşdur. Mesopotamiyaya aid gil lövhələr üzərində təsvir olunan Günəş diski və Ay hilalı ilahi gücün və təbii nizamın rəmzi kimi çıxış edirdi. Qədim Misir məzar rəsmlərində rast gəlinən Anx simvolu həyatın əbədiliyini və ruhun davamlılığını ifadə edirdi. Bu simvollar dini inanclarla yanaşı, siyasi hakimiyyətin legitimliyini möhkəmləndirən ideoloji vasitə rolunu oynayırdı.
Qərb sivilizasiyalarında isə simvolizm daha çox insan mərkəzli və rasional təfəkkürlə əlaqələndirilir. Qədim Yunan keramika nümunələrində təsvir olunan labirint motivləri insanın taleyini və seçim azadlığını simvolizə edirdi. Roma dövrünə aid mozaikalarda yer alan qartal fiquru imperiya gücünü və hakimiyyətin universallığını ifadə edən siyasi simvol kimi qəbul olunurdu. Bu tapıntılar Qərb dünyasında simvolizmin dövlətçilik və hüquq anlayışları ilə sıx bağlı olduğunu göstərir.
Arxeoloji qazıntılar zamanı aşkar edilmiş bəzi nümunələr Şərq və Qərb simvolizminin bir-birinə təsir etdiyini sübut edir. Anadolu ərazisində tapılmış Het möhürlərindəki qanadlı günəş təsvirləri Mesopotamiya və Misir simvolikasının sintezini əks etdirir. Ellinizm dövrünə aid Baktriya sikkələri üzərində həm Yunan tanrılarının, həm də Şərq mifoloji fiqurlarının birlikdə təsviri mədəni inteqrasiyanın real arxeoloji göstəricisi hesab olunur.
Dini memarlıq nümunələrində də bu fərqlər və oxşarlıqlar aydın şəkildə görünür. Zikkuratların pilləli strukturu göy və yer arasında əlaqəni simvolizə etdiyi halda, Qərb məbədlərində sütunların harmonik nisbətləri rasional gözəllik və insan ölçüsünə uyğunluq ideyasını ön plana çıxarır. Bu memarlıq simvolları arxeoloji qalıqlarda mədəni kimliyin fiziki ifadəsi kimi qorunub saxlanılmışdır.
Arxeoloji tapıntılarda Şərq və Qərb simvolizminin görünməsi qədim sivilizasiyaların düşüncə tərzini və bir-biri ilə əlaqələrini elmi əsaslarla araşdırmağa imkan verir. Simvollar vasitəsilə ötürülən bu mənalar mədəniyyətlərarası dialoqun tarixi köklərini ortaya qoyur və insan sivilizasiyasının vahid, lakin çoxşaxəli inkişaf yolunu nümayiş etdirir.
