İnsan yaddaşı müxtəlif sensor kanallar vasitəsilə formalaşır, lakin neyroelm sahəsində aparılan tədqiqatlar qoxu yaddaşının digər yaddaş formalarından, xüsusilə vizual yaddaşdan əhəmiyyətli dərəcədə güclü olduğunu göstərir.
Azadfikir.az giriş hissəsində xəbər verir ki, alimlər qoxu yaddaşının vizual informasiyadan təxminən 100 dəfə daha davamlı emosional iz buraxdığını elmi eksperimentlərlə sübut ediblər.
Bunun əsas səbəbi qoxu siqnallarının beyində emal mexanizmidir. Qoxu reseptorlarından gələn impulslar birbaşa limbik sistemə, yəni hipokamp və amiqdalaya ötürülür. Hipokamp uzunmüddətli yaddaşa, amiqdala isə emosional reaksiyalara cavabdehdir. Vizual məlumat isə əvvəlcə talamusda filtrdən keçərək şüurlu analizə məruz qalır və bu proses emosional təsiri zəiflədir. Harvard Universitetində aparılan tədqiqatda iştirakçıların 65 faizi müəyyən bir qoxunu bir il sonra belə dəqiqliklə xatırladığı halda, vizual şəkillərin xatırlanma faizi 50 faizdən aşağı olub.
Qoxu yaddaşının gücünə gündəlik həyatdan da konkret nümunələr mövcuddur. Uşaqlıq evində bişən yeməyin qoxusu insanı onilliklər əvvələ emosional olaraq qaytara bilir, halbuki həmin evin vizual detalları zamanla silinir. Neyropsixoloji müşahidələr göstərir ki, Alzheimer xəstələrində vizual və verbal yaddaş zəifləsə də, bəzi qoxular hələ də emosional reaksiya doğura bilir. Marketinq sahəsində aparılan eksperimentlərdə mağazalarda xüsusi qoxuların istifadəsi alış qərarlarını orta hesabla 20–30 faiz artırıb.
Qoxu yaddaşı yalnız xatırlama funksiyası daşımır, həm də insan davranışını, emosional vəziyyətini və qərarvermə prosesini formalaşdıran fundamental bioloji mexanizmdir. Elmi yanaşmalar qoxunun insan şüurunda ən dərin iz buraxan informasiya daşıyıcısı olduğunu dəqiq faktlarla ortaya qoyur.
