Meşə ekosistemlərində uzunömürlülük nadir xüsusiyyət sayılsa da, bəzi dəri qatranı ağacları üç min ildən artıq yaşayaraq həm təbii arxiv, həm də ekoloji indikator funksiyası daşıyır.
Azadfikir.az xəbər verir ki, alimlər bu ağacları Yer kürəsinin canlı tarix kitabları kimi qiymətləndirirlər. Bu ağacların uzun ömürlü olması onların iqlim dəyişikliklərinə davamlı genetik struktura və xüsusi fizioloji mexanizmlərə malik olması ilə izah edilir.
Real faktlardan biri Şimali Amerikanın qərb hissəsində yayılan Pinus longaeva növü, yəni Böyük Hövzə şamıdır. Bu ağac növünün fərdləri 3.000–4.800 il arasında yaşaya bilir və dünyanın ən yaşlı tanınmış ağacları məhz bu qrupa aiddir. Alimlər bu ağacların illik halqalarını analiz edərək minilliklər boyu baş vermiş quraqlıqları, vulkan püskürmələrini və temperatur dəyişikliklərini dəqiqliklə müəyyən edə bilmişlər. Bu məlumatlar müasir iqlim modellərinin qurulmasında əsas elmi mənbələrdən biri hesab olunur.
Dəri qatranı ağaclarının ekoloji göstərici kimi əhəmiyyəti onların ətraf mühitdəki dəyişikliklərə həssas reaksiyası ilə bağlıdır. Bu ağacların böyümə sürəti, qatran ifrazı və toxuma strukturu torpaq rütubəti, hava temperaturu və atmosfer tərkibindəki dəyişiklikləri uzunmüddətli perspektivdə əks etdirir. Ekoloqlar bu xüsusiyyətlərdən istifadə edərək keçmiş ekosistemlərin vəziyyətini rekonstruksiya edir və gələcək ekoloji riskləri proqnozlaşdırırlar.
Tarixi baxımdan da bu ağaclar mühüm məlumat daşıyıcısıdır. Arxeoloji və dendroxronoloji tədqiqatlar göstərir ki, qədim sivilizasiyaların yüksəliş və süqut dövrləri bu ağacların böyümə halqalarında qeydə alınmış iqlim dəyişiklikləri ilə üst-üstə düşür. Bu uyğunluq iqlim faktorlarının insan tarixində oynadığı rolu daha aydın şəkildə ortaya qoyur və təbiət ilə insan cəmiyyəti arasındakı dərin əlaqəni təsdiqləyir.
Üç min ildən artıq yaşayan dəri qatranı ağacları sadəcə bioloji fenomen deyil, eyni zamanda planetin ekoloji yaddaşıdır. Onların qorunması yalnız biomüxtəlifliyin saxlanılması deyil, həm də Yer kürəsinin keçmişini və gələcəyini anlamaq baxımından strateji əhəmiyyət daşıyır.
