Dünyanın “Yoxa çıxan şəhərləri” – XXI əsrin səssiz faciəsi

Yoxa çıxan şəhərlərin ən ciddi səbəblərindən biri iqlim böhranının dərinləşməsidir. Dəniz səviyyəsinin sürətlə qalxması bütöv adaları və sahil xətti boyunca qurulan yaşayış məntəqələrini udur. Sakit okean hövzəsindəki kiçik ada dövlətlərinin bir çox kənd və qəsəbələri artıq tamamilə su altında qalıb. Bu ərazilərdən köçürülən insanlar “iqlim qaçqınları” adlandırılır və bu anlayış artıq beynəlxalq hüquqda ayrıca kateqoriyaya çevrilir. Bu proses təkcə balaca adalarda deyil, böyük ölkələrdə də özünü göstərir – Banqladeşdə hər il minlərlə insan dənizin irəliləməsi səbəbindən evlərini itirir.

Təbii fəlakətlər də şəhərlərin yoxa çıxmasında əsas rol oynayır. Torpaq sürüşmələri, vulkan püskürmələri və zəlzələlər nəticəsində bir-birindən fərqli coğrafiyalarda onlarla yaşayış məskəni bir anın içində xəritədən silinib. Mərkəzi Amerikada vulkan püskürməsi nəticəsində kül altında qalan antik şəhərlər, Asiyada dağ yamacında sürüşmə ilə yox olan kəndlər bu hadisənin acı nümunələridir. Bu şəhərlər yalnız fiziki deyil, həm də mədəni irs baxımından geri dönüşü olmayan itkilər yaradır.

Ən dəhşətlisi isə odur ki, bəzi şəhərlər insanların öz fəaliyyəti nəticəsində yox olur. Mədən sənayesi, nəzarətsiz tikinti, yeraltı suların çəkilməsi və ekologiyanın məhv edilməsi nəticəsində torpaq çökmələri baş verir. Dünyanın müxtəlif regionlarında bütöv şəhər blokları yerə çökərək yaşayış üçün yararsız hala gəlib. Çinin bəzi sənaye rayonlarında torpaq altının boşalması nəticəsində evlər bir gecədə torpağa girib. ABŞ-da isə tərk edilmiş mədənlərin yanması səbəbilə illərlə yerdən çıxan zəhərli tüstü şəhərlərin köçürülməsinə gətirib çıxarıb.

Bu məkanların əksəriyyəti yalnız fiziki yoxa çıxma ilə məhdudlaşmır. Şəhərlər boşaldıqca iqtisadi həyat dayanır, təhsil müəssisələri bağlanır, sosial əlaqələr qırılır. Sakinlərin yeni həyata uyğunlaşması da ayrıca çətinlik yaradır. Bir çoxları doğulub böyüdükləri torpaqları itirdikdən sonra psixoloji travmalarla üzləşirlər.

Dünyanın yoxa çıxan şəhərləri əslində gələcəyin xəbərdarlığıdır. Bu hadisələr insan fəaliyyətinin, iqlim dəyişikliyinin və ekoloji etinasızlığın nəticələrinin konkret sübutudur. Xəritədə yoxa çıxan hər şəhər bəşəriyyətə ünvanlanan səssiz bir siqnal, zamanın bizə çatdırdığı sərt xəbərdarlıqdır.

Azadfikir.az olaraq bu mövzunu gündəmdə saxlamaq planetin gələcəyi üçün vacibdir. Bu itkilərin qarşısını almağın yolu isə ekoloji şüurun artırılması, iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əməl etməkdən keçir.