Qaynama kosmosda niyə fərqlidir ? - Ağırlıqsızlıq şəraitinin fiziki sirləri

Yer üzündə mayelərin qaynaması tam aydın gördüyümüz prosesdir: maye qızdıqca dibdən yuxarı doğru buxar baloncukları əmələ gəlir, baloncuklar qalxır və partlayaraq buxarı havaya buraxır. Bu prosesin mərkəzində cazibə qüvvəsi dayanır. Lakin kosmosda, yəni ağırlıqsızlıq şəraitində bu fizika demək olar ki, tamamilə dəyişir.

Azadfikir.az qeyd edir ki, ağırlıqsızlıqda maye qızanda baloncuklar “yuxarı qalxmır”, çünki “yuxarı” anlayışı belə mövcud deyil. Cazibə olmadığı üçün sıxlığın fərqlərinə əsaslanan qalxma və çökmə prosesi baş vermir. Nəticədə buxar baloncukları mayenin içində müəyyən bir istiqamətdə hərəkət etmədən, yerdəyişməsiz, qarışıqsız şəkildə mayenin içində qalır. Bu isə qaynama prosesini qeyri-sabit və hətta təhlükəli edə bilər.

Kosmosda aparılan NASA və ESA təcrübələri göstərib ki, ağırlıqsızlıq şəraitində baloncuklar qızan səthdə yığılmağa meyllidir və ayrılıb uzaqlaşmadığı üçün səth sürətlə qızır, hətta lokal istilik partlamaları baş verə bilər. Buna görə də kosmik stansiyalarda mayelərin qızdırılması və soyudulması üçün xüsusi sistemlər hazırlanır. Əks halda, elektronika və həyat dəstəkləyici sistemlər risk altına düşər.

Ağırlıqsızlıqda maye həcmi də dəyişir: cazibə olmadığı üçün su damcısı öz çəkisi altında yayılmaq əvəzinə tamamilə kürə formasını alır. Buxar isə mayenin sərhədlərini asanlıqla poza bilmir, buna görə də qaynama prosesi həm vizual, həm də termodinamik baxımdan Yer üzündən çox fərqlənir.

Bu araşdırmalar təkcə elmi maraq üçün deyil, həm də gələcək kosmik səyahətlər, orbital fabriklər, uzunmüddətli kosmik missiyalar və hətta kosmosda qida bişirilməsi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır. Mühəndislər ağırlıqsızlıqda istilik ötürülməsi mexanizmlərini araşdıraraq, daha təhlükəsiz enerji sistemləri, maye dövriyyəsi qurğuları və kosmik həyat modulları üçün yeni texnologiyalar hazırlayırlar.