Yalan danışan insanlar cavab verməzdən əvvəl zaman qazanmağa çalışır

Davranış elmləri və neyropsixologiya sahəsində aparılan araşdırmalar göstərir ki, yalan danışan insanın beyni doğru cavab verən insandan fərqli şəkildə işləyir. Müşahidələrə əsasən, yalan danışan şəxs verilən suala cavab verməzdən əvvəl adətən qısa, lakin nəzərəçarpacaq bir pauza yaradır. Bu pauza təsadüfi deyil və beynin informasiya emal prosesi ilə birbaşa bağlıdır.

Azadfikir.az-ın məlumatına görə, insan yaddaşında hazır vəziyyətdə saxlanılır və sual eşidilən kimi avtomatik şəkildə aktivləşir. Yalan isə yaddaşdan çağırılmır, yaradılır. Beyin bu zaman real faktı gizlətmək, alternativ versiya qurmaq və onu məntiqli ardıcıllıqla təqdim etmək məcburiyyətində qalır. Məhz bu səbəbdən cavabdan əvvəl 1–2 saniyəlik gecikmə müşahidə olunur.

Nevroloji tədqiqatlar göstərir ki, yalan danışarkən beynin ön payı daha aktiv olur. Bu zona planlaşdırma, qərarvermə və nəzarət funksiyalarına cavabdehdir. Doğru danışıq zamanı isə beyin daha az enerji sərf edir, çünki əlavə nəzarət mexanizminə ehtiyac qalmır. Enerji sərfiyyatındakı bu fərq yalanın beyin üçün daha yorucu proses olduğunu sübut edir.

Psixoloqların fikrincə, cavabdan əvvəl yaranan pauza ilə yanaşı, yalan danışan insanlarda mimika və nitq dəyişiklikləri də müşahidə olunur. Cümlələrin normadan artıq izah edilməsi, mövzudan yayınma, əlavə detallarla diqqəti yayındırmaq cəhdi bu davranışın tipik əlamətlərindəndir. Bu, beynin əsas məqsədi gizlətmək olduğu zaman ortaya çıxan müdafiə mexanizmidir.

Maraqlıdır ki, bu davranış təkcə şifahi ünsiyyətdə deyil, yazılı mesajlarda da özünü göstərir. Sosial şəbəkələrdə və mesajlaşmalarda cavabın normadan xeyli gec gəlməsi, mətnin silinib yenidən yazılması, ardıcıl düzəlişlər edilməsi eyni psixoloji prosesin göstəricisi hesab olunur. Beyin uyğun və inandırıcı versiyanı formalaşdırmağa çalışır.

Mütəxəssislər bildirir ki, bu əlamətlər yalanın tam sübutu olmasa da, davranış analizi üçün mühüm göstəricilərdir. Çünki insan orqanizmi, xüsusilə beyin, həqiqəti gizlətməkdə uzunmüddətli stabillik göstərə bilmir. Kiçik gecikmələr və uyğunsuzluqlar istər-istəməz üzə çıxır.