İnsan yaddaşı hadisələri olduğu kimi saxlayan sabit mexanizm deyil, daim dəyişən və yenidən formalaşan canlı sistemdir.
Azadfikir.az xəbər verir ki, elmi tədqiqatlar yaddaşın hər xatırlanma anında yenidən qurulduğunu və bu prosesdə emosiyalar, sonrakı təcrübələr və gözləntilərin mühüm rol oynadığını göstərir. Bu xüsusiyyət yaddaşı həm adaptiv, həm də yanıldıcı edir.
Yaddaş beyində bir fayl kimi saxlanılmır, müxtəlif neyron şəbəkələrində parçalanmış şəkildə mövcuddur. Hadisə xatırlandıqda bu şəbəkələr yenidən aktivləşir və həmin anın emosional vəziyyəti ilə qarışır. Bu səbəbdən insan eyni hadisəni illər sonra fərqli detallarla xatırlaya bilər. Yaddaşın bu elastikliyi psixikanın özünü qoruma mexanizmi kimi işləyir.
Psixoloji baxımdan xatirələrin dəyişməsi insanın öz kimliyini qorumasına xidmət edir. Ağrılı və ya travmatik hadisələr zamanla yumşaldılır, bəzi detallar silinir, bəziləri isə simvolik məna qazanır. Bu proses şüuraltı şəkildə baş verir və insanın psixoloji davamlılığını artırır. Lakin eyni mexanizm yanlış xatirələrin formalaşmasına da səbəb ola bilir.
Kollektiv yaddaş səviyyəsində də oxşar proses müşahidə olunur. Cəmiyyətlər keçmiş hadisələri zamanla yenidən yozur, bəzi məqamları ön plana çıxarır, digərlərini isə kölgədə saxlayır. Antropoloji yanaşmada bu hal kollektiv kimliyin qorunması və mənanın sabit saxlanılması üçün zəruri sayılır. Beləliklə, yaddaş təkcə fərdi deyil, həm də sosial konstruksiyaya çevrilir.
Yaddaşın dəyişkən təbiəti insan təcrübəsinin ayrılmaz hissəsidir. O, reallığı tam əks etdirməsə də, insanın psixoloji tarazlığını, kimlik hissini və mənəvi davamlılığını qorumağa xidmət edir. Yaddaşın bu xüsusiyyəti insan şüurunun nə qədər mürəkkəb və adaptiv olduğunu göstərən əsas göstəricilərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
