İnsan növünün təkamül tarixi ətraf mühit amilləri ilə sıx qarşılıqlı əlaqə şəraitində formalaşmışdır və iqlim dəyişiklikləri bu prosesdə əsas seçici qüvvələrdən biri olmuşdur. Paleogenetik və antropoloji tədqiqatlar göstərir ki, uzunmüddətli iqlim dalğalanmaları insan populyasiyalarının genetik quruluşunda ölçülə bilən dəyişikliklər yaradıb. Bu dəyişikliklər həm bioloji uyğunlaşma mexanizmlərini, həm də coğrafi miqrasiyaların istiqamətini müəyyən etmişdir.
Azadfikir.az xəbər verir ki, müasir genetika iqlim tarixi ilə insan genomu arasında birbaşa əlaqələri üzə çıxarmaqdadır.
Soyuq iqlim şəraitinə uyğunlaşmanın genetik izləri xüsusilə Avrasiya əhaliləri üzərində aparılan tədqiqatlarda aydın görünür. EPAS1 genində müşahidə olunan dəyişikliklər yüksək dağlıq və soyuq bölgələrdə yaşayan populyasiyalarda oksigen çatışmazlığına uyğunlaşmanı təmin etmişdir. Neandertal mənşəli gen fraqmentlərinin müasir Avropa və Asiya insanlarının genomunda qalması buzlaşma dövrlərində sərt iqlim şərtlərinə uyğunlaşmanın nəticəsi kimi qiymətləndirilir.
İsti və yüksək ultrabənövşəyi şüalanmaya malik iqlimlərdə isə fərqli genetik uyğunlaşmalar formalaşmışdır. Melanin istehsalını tənzimləyən MC1R geninin variasiyaları dəri rənginin coğrafi fərqliliyini izah edən əsas genetik mexanizmlərdən biridir. Bu dəyişikliklər dərinin günəş radiasiyasından qorunmasını təmin etməklə yanaşı, D vitamini sintezinin balanslaşdırılmasına xidmət etmişdir.
İqlim dəyişikliyi həmçinin qida mənbələrinin dəyişməsi ilə genetik seçimi formalaşdırmışdır. Laktaza davamlılığı geni maldarlığın və süd məhsullarının geniş yayıldığı mülayim iqlim zonalarında güclü selektiv üstünlük qazanmışdır. Arktik bölgələrdə yaşayan Inuit populyasiyalarında yağ metabolizmini tənzimləyən genetik adaptasiyalar yüksək yağlı pəhrizə uyğunlaşmanın elmi sübutu hesab olunur.
Son genetik analizlər göstərir ki, keçmiş iqlim böhranları insan populyasiyalarında genetik dar boğazlar yaradaraq müxtəliflik səviyyəsinə təsir edib. Afrikadan kənara ilk miqrasiyalar dövründə baş vermiş quraqlıq mərhələləri genetik müxtəlifliyin azalmasına, lakin uyğunlaşma qabiliyyətinin artmasına səbəb olmuşdur. Bu proseslər müasir insan genomunda hələ də izlənilə bilən izlər buraxmışdır.
İnsan genetikasında iqlim dəyişikliyinin izi təsadüfi deyil, uzunmüddətli təkamül və uyğunlaşma proseslərinin elmi nəticəsidir. Genom üzərində aparılan müasir araşdırmalar göstərir ki, iqlimlə insan arasında formalaşan bu dərin əlaqə həm keçmişimizi anlamaq, həm də gələcək ekoloji dəyişikliklərin bioloji təsirlərini proqnozlaşdırmaq üçün mühüm elmi baza yaradır.
