Plankton okean ekosistemlərinin görünməyən, lakin ən həlledici komponentlərindən biridir və həm karbonun bağlanması, həm də dəniz qida zəncirinin əsasının formalaşması baxımından fundamental rol oynayır.
Azadfikir.az xəbər verir ki, plankton olmasaydı, nə okeanlarda həyat bu formada mövcud ola bilərdi, nə də Yer atmosferində karbon balansı indiki səviyyədə qorunardı.
Fitoplankton adlanan mikroskopik bitkiyəbənzər orqanizmlər fotosintez prosesi vasitəsilə karbon qazını udur və onu üzvi maddəyə çevirir. Okeanlarda hər il təxminən 40–50 milyard ton karbon məhz plankton fəaliyyəti nəticəsində bağlanır. Bu mexanizm ilk dəfə sistemli şəkildə 1930-cu illərdə okeanoqraf Harald Sverdrup tərəfindən izah edilmiş və sonrakı onilliklərdə peyk müşahidələri ilə təsdiqlənmişdir.
Real elmi nümunə kimi Antarktida okeanı göstərilə bilər. 2004-cü ildə aparılmış müşahidələr zamanı burada fitoplankton partlayışı qeydə alınmış və qısa müddətdə milyonlarla ton karbonun atmosferdən okeana ötürüldüyü müəyyən edilmişdir. Bu karbonun bir hissəsi plankton öldükdən sonra dənizin dərin qatlarına çökür və yüz illərlə orada saxlanılır ki, bu proses “bioloji karbon nasosu” adlanır.
Plankton eyni zamanda bütün dəniz qida zəncirinin başlanğıc nöqtəsidir. Zooplankton fitoplanktonla qidalanır, balıqlar zooplanktonu yeyir, daha iri yırtıcılar isə balıqlarla qidalanır. Məsələn, mavi balinalar əsas qidasını krilldən alır və krill isə birbaşa planktonla qidalanır. 2010-cu ildə aparılmış ekoloji modelləşdirmələr göstərmişdir ki, plankton populyasiyasında cəmi 10 faiz azalma belə okean biomüxtəlifliyində zəncirvari çöküşə səbəb ola bilər.
Müasir iqlim tədqiqatları planktonun rolunu daha da ön plana çıxarır. 2019-cu ildə aparılmış qlobal iqlim analizləri sübut etmişdir ki, plankton fəaliyyəti Yer kürəsində fotosintez yolu ilə bağlanan karbonun təxminən yarısını təşkil edir. Bu göstərici planktonu tropik meşələrlə eyni səviyyədə əhəmiyyətli karbon tənzimləyicisinə çevirir.
Plankton yalnız okean canlıları üçün qida mənbəyi deyil, həm də planet miqyasında iqlim sabitliyini qoruyan əsas bioloji mexanizmlərdən biridir. Onun mikroskopik ölçüsü təsir gücünü azaltmır, əksinə, planktonu Yer üzündə həyatın davamlılığı üçün strateji əhəmiyyətə malik canlılar qrupuna daxil edir.
