Kənd təsərrüfatı bitkiləri adətən insan seleksiyası ilə genetik dəyişikliklərə məruz qalsa da, bəzi qarğıdalı növləri insan müdaxiləsi olmadan öz genetik xüsusiyyətlərini təbii şəraitdə dəyişdirə və uyğunlaşdıra bilir.
Azadfikir.az xəbər verir ki, alimlər bu prosesi bitkilərdə adaptiv təkamülün nadir, lakin mühüm nümunəsi kimi qiymətləndirirlər. Bu dəyişikliklər əsasən ətraf mühit streslərinə cavab olaraq formalaşır və uzunmüddətli müşahidələr nəticəsində elmi şəkildə təsdiqlənmişdir.
Real faktlardan biri Meksikanın yüksək dağlıq bölgələrində yetişən yerli qarğıdalı landraslarıdır. Bu növlər min illərdir izolyasiya olunmuş ekosistemlərdə böyüyür və torpaq tərkibi, temperatur fərqləri və rütubət dəyişkənliyi kimi amillərə uyğun olaraq gen ifadəsini tənzimləyir. Genom analizləri göstərir ki, bu qarğıdalı növlərində müəyyən genlər aktiv və ya passiv hala keçərək bitkinin böyümə sürətini, kök sistemini və suya davamlılığını dəyişir və bu proses genetik mühəndislik olmadan baş verir.
Epigenetik mexanizmlərin bu adaptasiyada əsas rol oynadığını ortaya qoyur. Qarğıdalı bitkisi stres şəraitində DNT ardıcıllığını dəyişmədən genlərin fəaliyyət səviyyəsini tənzimləyə bilir və bu dəyişikliklər bəzən növbəti nəsillərə də ötürülür. Laborator və sahə təcrübələri sübut edir ki, quraqlığa məruz qalmış bəzi qarğıdalı populyasiyalarında gen ifadə modelləri nəsillər boyunca sabit qalır.
Digər konkret nümunə Afrika yarımsəhra zonalarında yetişən qarğıdalı növləridir. Bu bitkilər torpaqda azot çatışmazlığına uyğunlaşaraq daha səmərəli maddələr mübadiləsi mexanizmləri inkişaf etdirib. Molekulyar analizlər göstərir ki, bu uyğunlaşma təsadüfi mutasiyalar və təbii seçmə yolu ilə baş verir və insan tərəfindən aparılan seleksiya prosesindən asılı deyil.
Bəzi qarğıdalı növlərinin təbii şəkildə genetik uyğunlaşma qabiliyyəti bitkilərin ətraf mühit dəyişikliklərinə qarşı gözləniləndən daha çevik olduğunu sübut edir. Bu xüsusiyyət gələcəkdə iqlim dəyişikliyi fonunda qida təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün mühüm bioloji potensial kimi dəyərləndirilir və təbiətin öz təkamül mexanizmlərinin hələ də aktiv şəkildə işlədiyini aydın şəkildə nümayiş etdirir.
