Yeraltı səslər fenomeni – planetin dərinliklərindən gələn izaholunmaz uğultular nədir?

Yeraltı səslərin yaranmasının əsas səbəblərindən biri geoloji proseslərdir. Yer qabığının müxtəlif təbəqələrində yaranan mikroçatların hərəkəti, tektonik plitələrin sürüşməsi və yeraltı boşluqlarda yaranan təzyiq fərqləri aşağı tezlikli vibrasiyalar yaradır. Bu vibrasiyalar insan qulağının eşidə biləcəyi diapazona düşdükdə uğultu kimi qəbul olunur. Maraqlıdır ki, alimlər bu səsləri “Earth hum” – “Yer uğultusu” termini ilə adlandırır.

Digər elmi izah atmosfer hadisələri ilə bağlıdır. Güclü küləklər, dəniz səviyyəsində böyük dalğa kütlələrinin hərəkəti və hətta qütb bölgələrindəki buz təbəqələrinin çatlaması səs dalğaları yaradır. Bu dalğalar kilometrlərlə uzaq məsafəyə yayıla bilir və yerdə dayanmış insana elə bil sanki torpaq nəfəs alırmış kimi təsir göstərir.

Sezmosistemdə baş verən proseslər də mühüm rola malikdir. Vulkanik fəaliyyət zamanı yeraltı maqmanın hərəkəti və qazların təzyiqi dəyişdikcə, yer altında boru sisteminə bənzər rezonans səsləri yaranır. Elm bu fenomeni “vulkan boru rezonansı” adlandırır. Eyni proses böyük şəhərlərdə də yaşana bilər — metropolislərin altındakı tunellər, kanalizasiya xətləri və metro sistemləri müəyyən şəraitdə rezonans yaradaraq yeraltı səslərin güclənməsinə səbəb olur.

Yeraltı səslərin eşidilməsində insan beyni də rol oynayır. Aşağı tezlikli (infrasəs) dalğalar bəzən qulağımız tərəfindən deyil, daha çox bədənimizin vibrasiya reseptorları tərəfindən hiss olunur. Bu səbəbdən bəzi insanlar həmin səsləri “eşitdiklərini” deyil, “bədənlərində hiss etdiklərini” bildirirlər. Infrasəs dalğalarının psixoloji təsirləri də ola bilər — bəzi alimlər uzunmüddətli infrasəsə məruz qalmağın narahatlıq, səbəbsiz gərginlik və baş ağrısı yarada biləcəyini bildirir.

Bu fenomenin ən maraqlı tərəfi isə odur ki, bəzi yeraltı səslər heç bir geoloji və atmosfer prosesləri ilə izah edilmir. Belə hallarda alimlər bunun böyük ehtimalla uzaq məsafədən gələn sənaye vibrasiyaları və ya elektromaqnit dalğalarının yaratdığı səs effektləri olduğunu düşünür.

Yeraltı səslər planetin dərinliklərində daim baş verən geoloji və atmosferik proseslərin təbii əks-sədasıdır. Onlar həm Yerin dinamik quruluşunu göstərir, həm də insan qulağının hələ tam alışmadığı təbii bir simfoniyadır. Bu fenomen elm üçün maraqlı olduğu qədər, bəşəriyyət üçün də planetimizin necə “yaşadığını” xatırladan səssiz mesajdır.