Çöl küləklərinin eroziyası: sərt iqlim şəraitində torpağın hərəkəti və ekosistem dəyişiklikləri

Azadfikir.az:  Bitkilər adətən hərəkətsiz canlılar kimi qəbul edilirsə də, müəyyən növlərdə xüsusi stimullara cavab olaraq sürətli hərəkətlər müşahidə olunur. Bu davranışlar “həyəcan reaksiyası” və ya tropizm xarakterli reaksiya kimi tanınır. Ən məşhur nümunələrdən biri Mimosa pudica (hərəkətli toxumlu bitki) və Dionaea muscipula (Venus tələsi) bitkiləridir. Hər iki növ, xarici stimullara (toxunuş, titrəmə, işıq dəyişimi) reaksiyasında fərqli, lakin yüksək koordinasiyalı mexanizmlər nümayiş etdirir.

Mimosa pudica toxunulduqda və ya sarsıldıqda yarpaqlarını sürətlə qısa müddət ərzində qatlayır. Bu proses turgor təzyiqinin dəyişməsi ilə əlaqədardır. Bitkinin hüceyrələrindəki suyun sürətli şəkildə yer dəyişməsi nəticəsində yarpaqlar əyilir və qoruyucu vəziyyət alır. Bu mexanizm bitkini ot yeyən heyvanlardan qorumaq və su itkisini minimuma endirmək məqsədi daşıyır. Həyəcan reaksiyasının sürəti saniyələr daxilində baş verir və bitkinin sinir sisteminə bənzər şəkildə siqnal ötürülməsini əks etdirir, lakin bu proses elektrik impulsları və ion kanalları vasitəsilə həyata keçirilir.

Dionaea muscipula, yəni Venus tələsi isə qida qəbulu məqsədilə hərəkət edir. Bitkinin iki tələyə bənzər yarpağı mexaniki stimula cavab olaraq saniyələr ərzində bağlanır. Yarpaqların qapanması xüsusi sensor tüklərin aktivləşməsi ilə baş verir; iki tük ardıcıl toxunduqda, bitki hərəkəti tetikləmiş olur. Tələnin qapanması ilə həşəratların tutularaq həzm olunması təmin edilir. Bu mexanizm, bitkinin az qida ehtiyatı olan torpaq şəraitində həyatda qalmasını təmin edən adaptiv xüsusiyyətdir.

Azadfikir.az xəbər verir ki, bu həyəcan reaksiyaları bitkilərin yalnız reaktiv deyil, həm də çevik adaptiv mexanizmlərə malik olduğunu göstərir. Bu proseslərin öyrənilməsi, bitkilərin elektrofiziologiyası, hüceyrə biokimyası və ekoloji adaptasiyaları haqqında elmi bilikləri zənginləşdirir. Həmçinin, Mimosa pudica və Dionaea muscipula kimi növlər, biomimetika sahəsində sürətli hərəkət və siqnal ötürmə mexanizmlərinin anlaşılmasında qiymətli model təşkil edir.