Lütfi Zadeh qeyri-müəyyənliyi elmə çevirən dahidir

Azadfikir.az xəbər verir ki, Lütfi Rəhim oğlu Zadeh müasir elmin ən nüfuzlu simalarından biri, qeyri-səlis məntiq (fuzzy logic) nəzəriyyəsinin banisi və dünya miqyasında tanınan azərbaycanlı alimdir. O, 4 fevral 1921-ci ildə Bakı şəhərində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Atası jurnalist, anası isə həkim olub ki, bu da onun erkən yaşlarından elmi və intellektual mühitdə formalaşmasına təsir göstərib.

Uşaqlıq və gənclik illərinin bir hissəsini İranın Tehran şəhərində keçirən Lütfi Zadeh orta təhsilini burada başa vurub. Daha sonra Tehran Universitetində mühəndislik təhsili alıb. Elmi potensialı onu ABŞ-a aparıb və o, ali təhsilini Massachusetts Texnologiya İnstitutunda (MIT) davam etdirib. Ardınca Kolumbiya Universitetində doktorluq dərəcəsi alaraq akademik fəaliyyətə başlayıb.

Lütfi Zadehin elmi karyerasında əsas dönüş nöqtəsi 1965-ci ildə irəli sürdüyü qeyri-səlis məntiq nəzəriyyəsi olub. Bu nəzəriyyə klassik ikili məntiqdən fərqli olaraq, qeyri-müəyyənlik və dəqiqlik olmayan anlayışların riyazi əsaslarla izahını mümkün etdi. Onun bu yanaşması sonradan süni intellekt, kompüter elmləri, idarəetmə sistemləri, robot texnikası, tibbi diaqnostika və bir çox texnoloji sahədə geniş tətbiq olundu.

Alim uzun illər Kaliforniya Universitetinin Berkli kampusunda professor kimi fəaliyyət göstərib və yüzlərlə elmi məqalə, tədqiqat işi və fundamental əsərlərin müəllifi olub. Onun elmi ideyaları əvvəlcə tənqidlə qarşılaşsa da, zaman keçdikcə dünya elmi ictimaiyyəti tərəfindən qəbul olunaraq inqilabi yenilik kimi dəyərləndirildi.

Lütfi Zadeh sağlığında dünyanın müxtəlif ölkələrində fəxri doktor, beynəlxalq mükafatlar və elmi akademiyaların üzvlüyü kimi çoxsaylı yüksək titullara layiq görülüb. O, hər zaman azərbaycanlı kimliyi ilə fəxr edib, Azərbaycan elminə və gənc alimlərinə dəstəyini əsirgəməyib.

Görkəmli alim 6 sentyabr 2017-ci ildə ABŞ-ın Kaliforniya ştatının Berkli şəhərində vəfat edib. Onun vəsiyyətinə əsasən, cənazəsi Bakıda torpağa tapşırılıb. Bu addım Lütfi Zadehin ömrü boyu bağlı qaldığı vətəninə mənəvi bağlılığının simvolu kimi qiymətləndirilir.

Bu gün Lütfi Zadeh təkcə azərbaycanlı alim deyil, həm də bəşəri elmi düşüncəyə istiqamət verən şəxsiyyət kimi xatırlanır. Onun ideyaları müasir texnologiyaların inkişafında hələ də əsas elmi dayaqlardan biri olaraq qalır.