Səssizlik insan beynində təhlükə siqnalı kimi qəbul olunur

İnsan beyninin səssizliyə verdiyi reaksiya sadə vərdiş deyil, dərin bioloji mexanizmə əsaslanır. Nevroelm sahəsində aparılan tədqiqatlar göstərir ki, beyin səssizliyi neytral hal kimi yox, potensial risk göstəricisi kimi dəyərləndirir. Bunun kökü insanın təkamül dövrünə gedib çıxır. Minilliklər boyu təbiətdə səssizliyin qəfil yaranması çox vaxt təhlükənin yaxınlaşması ilə əlaqələndirilib. Quş səslərinin dayanması, ətraf mühitin “donması” yırtıcının varlığına işarə kimi qəbul olunub və bu refleks insan şüurunda genetik yaddaş kimi qalıb.

Azadfikir.az bildirir ki, müasir dövrdə real təhlükə olmasa belə, uzunmüddətli səssizlik zamanı beynin qorxu və təhlükə reaksiyalarına cavabdeh olan amiqdala aktivləşir. Bu aktivlik insanda səbəbsiz narahatlıq, gərginlik və izah olunmayan diskomfort hissi yaradır. Maraqlıdır ki, beyin bu vəziyyətdə təhlükənin mənbəyini tapmağa çalışır, lakin konkret səbəb olmadığı üçün insan psixoloji olaraq daha tez yorulur.

Elmi müşahidələr sübut edir ki, insanlar çox vaxt cavabsız qalmaqdan, səssizlikdə gözləməkdən daha çox neqativ xəbəri belə üstün tuturlar. Çünki informasiya, müsbət və ya mənfi olmasından asılı olmayaraq, beyinə müəyyənlik hissi verir. Səssizlik isə qeyri-müəyyənlik yaradır və bu, psixoloji baxımdan daha ağır qəbul olunur. Xüsusilə sosial münasibətlərdə səssizlik çox zaman rədd edilmə, laqeydlik və ya təhlükə kimi yozulur.

ABŞ və Avropada aparılan laboratoriya təcrübələrində könüllülər tam səs izolyasiyalı otaqlarda saxlanılıb. Nəticələr göstərib ki, 15–20 dəqiqədən sonra iştirakçıların əksəriyyətində narahatlıq, diqqət dağınıqlığı və hətta ürək döyüntülərinin artması müşahidə olunub. Bəzi iştirakçılar isə bədən daxili səsləri – ürək döyüntüsünü və nəfəs almanı normadan artıq hiss etdiklərini bildiriblər. Bu fakt səssizliyin beynin özünü təhlükədə hiss etməsinə səbəb olduğunu göstərir.

Cəmiyyət səviyyəsində də bu mexanizm oxşar şəkildə işləyir. İnformasiya boşluğu yaranan mühitdə insanlar səssizlikdən doğan gərginliyi azaltmaq üçün şayiələrə, təsdiqlənməmiş məlumatlara və emosional paylaşımlara daha tez inanır. Çünki beyin qeyri-müəyyənlikdə qalmaqdansa, yanlış məlumatı belə qəbul etməyə meylli olur. Bu isə ictimai psixozun və yanlış yönləndirmənin əsas səbəblərindən biridir.

Məhz buna görə informasiya yalnız xəbər ötürmək yox, həm də psixoloji təhlükəsizlik funksiyası daşıyır. Elmi əsaslara söykənən izahlı materiallar cəmiyyətin səssizlikdən doğan qorxularını azaldır və rasional düşünməni gücləndirir.